Od Nowa. Praktyki Czytelnicze Seniorów

Uczestnictwo osób starszych w kulturze dynamicznie się zmienia. Tworzenie oferty kulturalnej dla tej grupy i przy jej aktywnym udziale staje się elementem szerszej strategii projektowania starości, która wymaga wnikliwej analizy zmieniających się uwarunkowań społeczno-ekonomicznych oraz zróżnicowanych potrzeb osób z pokoleń 60+.

Biblioteki odgrywają w tym procesie szczególną rolę. To właśnie bibliotekarze i bibliotekarki bardzo często są dla osób starszych przewodnikami po kulturze, doradcami w wyborze lektur oraz animatorami lokalnego życia społecznego.

Tworzenie oferty czytelniczej dla osób w wieku dojrzałym wymaga dziś nie tylko znajomości literatury, ale także umiejętności budowania relacji, rozpoznawania lokalnych potrzeb i projektowania działań odpowiadających na zmieniającą się rzeczywistość społeczną. Najbardziej efektywne okazują się te projekty czytelniczo-kulturalne, które powstają w odpowiedzi na realne potrzeby, zainteresowania i doświadczenia osób starszych. Tak rozumiane działania, niejako szyte na miarę, mają potencjał nie tylko do budowania trwałego lokalnego wpływu, lecz także – w szerszej perspektywie – do współkształtowania modeli starości kolejnych pokoleń, których potrzeby będą się dynamicznie zmieniać m.in. wraz z rozwojem kompetencji cyfrowych.

Tak przedstawiający się obraz uczestnictwa osób starszych w kulturze czytelniczej wymaga od osób pracujących w bibliotekach bycia blisko lokalnego ekosystemu, stałego rozwijania i zdobywania nowych umiejętności, jak również świadomego reagowania na zmieniające się funkcje instytucji.

Z tego względu Instytut Książki zaprojektował kompleksowy program szkoleniowy wzmacniający i podnoszący kompetencje bibliotekarzy w zakresie promocji czytelnictwa wśród osób starszych. Długofalowym celem programu jest wspieranie bibliotekarek i bibliotekarzy w tworzeniu działań czytelniczych i kulturalnych odpowiadających na potrzeby osób 60+ oraz wzmacnianie kompetencji związanych z budowaniem relacji i współpracy z lokalną społecznością. Program stanowić ma także platformę dla bibliotekarzy do wymiany doświadczeń, budowania relacji i sieciowania wspólnych działań.

W ramach programu szkoleniowego Instytut Książki jesienią 2026 r. zorganizuje cykl bezpłatnych spotkań online łączących wiedzę ekspercką z prezentacją dobrych praktyk wypracowanych przez biblioteki i instytucje kultury z całej Polski.

Spotkania zostaną poświęcone czterem zasadniczym obszarom tematycznym, istotnym w kontekście projektowania oferty czytelniczo-kulturalnej przez biblioteki:

• Literatura, dobrostan i nowe praktyki czytelnicze osób w wieku dojrzałym.
• Osoby starsze w bibliotece – komunikacja, relacje, uczestnictwo.
• Osoby starsze jako współtwórcy biblioteki  –  partycypacja, wspólnota i działania społeczne.
• Zarządzanie projektami, partnerstwa, dostępność i rozwój działań senioralnych w bibliotece.

Program obejmuje dwa formaty spotkań: webinaria tematyczne i warsztaty inspiracyjne.

• Webinaria tematyczne

Dwanaście spotkań online poświęconych dobrym praktykom promocji czytelnictwa wśród osób 60+, inspirującym projektom oraz rozwiązaniom możliwym do wdrożenia w bibliotekach. Webinaria będą organizowane raz w tygodniu przez trzy miesiące, w okresie od września do listopada. Przewidywany czas każdego spotkania: 75 minut.

Szczegółowe zasady uczestnictwa w webinariach zostały przedstawione w regulaminie dostępnym: tutaj.

• Warsztaty inspiracyjne

Praktyczne spotkania rozwijające tematy poruszane podczas webinariów dla bibliotekarzy i bibliotekarek, którzy pragną aktywnie zaangażować się w dyskusję na temat projektowania oferty kulturalnej dla osób 60+. Formuła warsztatów zakłada pracę projektową w kameralnych grupach uczestników pod opieką doświadczonych ekspertów. Spotkania będą organizowane raz w miesiącu, w okresie od września do listopada. Przewidujemy trzy spotkania online (zakładany czas spotkań: 90 minut) oraz jedno spotkanie stacjonarne w siedzibie Instytutu Książki.

Szczegółowe zasady uczestnictwa w warsztatach zostały przedstawione w regulaminie dostępnym: tutaj.

Program szkoleniowy współtworzą doświadczone ekspertki i eksperci. Reprezentują oni różnorodne perspektywy związane z uczestnictwem osób 60+ w praktykach czytelniczych i kulturze – m.in. socjologiczną, literaturoznawczą, psychologiczną oraz dotyczącą zarządzania, projektowania i realizacji działań kulturalnych.

Każda z osób eksperckich wnosi do programu także własne doświadczenia i autorskie podejście, wypracowane w trakcie dotychczasowej pracy oraz realizowanych projektów. Dzięki temu uczestnicy i uczestniczki programu będą mogli spojrzeć na temat uczestnictwa osób starszych w kulturze w sposób kompleksowy i wielowymiarowy, a jednocześnie zdobyć konkretne narzędzia oraz inspiracje możliwe do wykorzystania w codziennej pracy i lokalnych działaniach bibliotek.

Do udziału zapraszamy osoby pracujące w bibliotekach publicznych, które chcą wzmacniać obecność osób 60+ w kulturze i życiu społecznym oraz tworzyć bibliotekę otwartą na potrzeby dojrzałych odbiorczyń i odbiorców.

Program jest przeznaczony zarówno dla bibliotekarek i bibliotekarzy mających już doświadczenie w pracy z osobami starszymi, jak i dla tych, którzy dopiero planują rozwijać ofertę skierowaną do tej grupy. Zapraszamy osoby pracujące bezpośrednio z czytelnikami, kadrę zarządzającą bibliotekami oraz wszystkich, którzy szukają nowych inspiracji, praktycznych narzędzi i sprawdzonych pomysłów na działania angażujące osoby 60+.

Istotnym elementem programu będzie możliwość uzyskania certyfikatu potwierdzającego udział i aktywne zaangażowanie w czasie webinariów i warsztatów. Zaproponowane formaty spotkań, jak i sama formuła programu sprzyjać mają nawiązywaniu relacji pomiędzy uczestnikami, wymianie doświadczeń, planowaniu wspólnych inicjatyw, sieciowaniu działań.

Poza tym, że program ma przyczynić się do rozwoju kompetencji bibliotekarzy w zakresie pracy z osobami starszymi, ważny będzie także jego wymiar społeczny i relacyjny. Jednym z jego celów jest wzmocnienie bibliotekarzy i bibliotekarek, by znajdowali motywację i odkrywali inspirację do działań, dbając jednocześnie o własny dobrostan.

Program szkoleniowy odbędzie się jesienią 2026 roku, w okresie od września do grudnia. Udział w programie poprzedza rekrutacja prowadzona w terminie od 8 czerwca do 15 lipca 2026 r.

Prowadzimy dwa niezależne nabory:

• aby zgłosić się do udziału w webinariach, należy wypełnić formularz zgłoszeniowy dostępny: tutaj;
• aby zgłosić się do udziału w warsztatach, należy wypełnić formularz zgłoszeniowy dostępny: tutaj.

Liczba miejsc jest ograniczona. Szczegółowe zasady rekrutacji oraz uczestnictwa w webinariach i warsztatach zostały przedstawione w regulaminach.