Międzynarodowy Dzień Tłumacza i Tłumaczki 2026
Ten rok był wyjątkowy ze względu na odbywający się w Krakowie 6. Światowy Kongres Tłumaczy Literatury Polskiej. Przez trzy dni tłumacze i tłumaczki polskiej literatury z całego świata mogli wymieniać się doświadczeniami, posłuchać o nowościach na polskim rynku, spotkać ulubionego autora lub autorkę i porozmawiać z wydawcą. Od dziś pierwsze kongresowe wykłady i panele są dostępne na naszym kanale na YouTubie.
Przy okazji 6. Światowego Kongresu Tłumaczy Literatury Polskiej powstał także cykl szesnastu wywiadów pt. „Rozmowy z tłumaczami”, który dziś ma swoją premierę. Tłumaczki i tłumacze literatury polskiej na języki obce opowiadają w nim m.in. o początkach swojej przygody z polską kulturą, największych wyzwaniach przy przekładaniu polskich autorów na ich języki macierzyste, pozycji literatury polskiej w ich krajach, swoich tłumaczeniowych marzeniach. Pierwszy wywiad, z Jeleną Jović z Serbii, można już obejrzeć, a kolejne będą pojawiały się na naszym YouTubie co dwa tygodnie.
W tym roku uruchomiliśmy także stronę Books from Poland w nowej odsłonie – serdecznie zapraszamy do jej odwiedzania. To kierowana do zagranicznej publiczności – tłumaczek i tłumaczy, agentów literackich, czytelników – skarbnica wiedzy o polskiej literaturze. Znaleźć tam można nie tylko nasze katalogi „New Books from Poland” czy „Polish Books for Children and Young Adults”, lecz także kompleksowy indeks tłumaczek i tłumaczy literatury polskiej na języki obce.
Po raz pierwszy w tym roku przyznaliśmy także Nagrodę im. Adama Wodnickiego. Jej laureatem został Mateusz Kwaterko (szerzej o nagrodzie piszemy poniżej).
***
Dla Instytutu Książki tłumacze i tłumaczki literatury polskiej to grupa niezwykle ważna ze względu na realizowaną misję. Od lat wspieramy ich działalność, prowadząc szeroko zakrojone działania, których celem jest wzmocnienie obecności literatury polskiej na arenie międzynarodowej. Przedstawiamy je poniżej.
Program Translatorski ©Poland adresowany do zagranicznych i polskich wydawców zainteresowanych wydawaniem polskich książek w tłumaczeniach na inne języki. Partycypujemy w kosztach publikacji literatury pięknej i faktu, utworów szeroko rozumianej humanistyki dawnej i współczesnej, utworów historycznych, literatury dla dzieci i młodzieży oraz komiksów. Od początku istnienia Programu wsparliśmy wydanie blisko 4000 książek!
Sample Translations ©Poland w ramach którego można ubiegać się o sfinansowanie 20 stron próbnego przekładu polskiego utworu literackiego. To świetny sposób na zainteresowanie polskimi książkami zagranicznych wydawców.
Kolegium Tłumaczy, czyli program rezydencyjny skierowany do osób zajmujących się przekładem literatury polskiej. To wyjątkowa okazja zarówno dla tłumaczek i tłumaczy z bogatym dorobkiem, jak i dla tych, którzy dopiero rozpoczynają swoją przygodę z tłumaczeniem i chcieliby się włączyć w międzynarodową wymianę literacką.
***
Instytut Książki jest również fundatorem i współfundatorem trzech nagród dla tłumaczek i tłumaczy:
Transatlantyk to nagroda przyznawana przez IK wybitnym ambasadorom i ambasadorkom literatury polskiej za granicą. Jej laureatami mogą zostać tłumacze, wydawcy, krytycy bądź animatorzy życia kulturalnego, którzy przyczynili się do zwiększenia obecności polskiej literatury w swoim kraju. W tym roku Nagrodę Transatlantyk przyznano po raz dwudziesty. W 2026 roku do znakomitego grona laureatek i laureatów dołączył Tapani Kärkkäinen.
Found in Translation Award to nagroda wyróżniająca najważniejszy w danym roku przekład polskiej książki na język angielski. Instytut Książki powołał ją do życia w 2008 roku wspólnie z Instytutem Kultury Polskiej w Londynie oraz Instytutem Kultury Polskiej w Nowym Jorku. Nagroda przyznawana jest dorocznie tłumaczowi/tłumaczom najlepszego w minionym roku kalendarzowym przekładu literatury polskiej na język angielski, który ukazał się w formie książkowej. W roku 2025 roku laureatką została Ursula Phillips za przekład Lodu Jacka Dukaja.
Nagroda im. Adama Wodnickiego, ufundowane na cześć wybitnego artysty plastyka, tłumacza literatury francuskiej i pisarza, przeznaczone dla tłumaczy i tłumaczek przekładających z języka francuskiego na polski lub zajmujących się przekładem książek o sztuce z dowolnego języka na polski.
Pierwszą Nagrodę im. Adama Wodnickiego otrzymał w tym roku Mateusz Kwaterko za przekład z języka francuskiego książki André Baillona Szczypawka z ogrodu Luksemburskiego i inne prozy (Państwowy Instytut Wydawniczy).
***
Instytut Książki oferuje także stypendia dla tłumaczy i tłumaczek:
Stypendium im. Andersa Bodegårda, wybitnego tłumacza literatury polskiej i francuskiej na język szwedzki. Przełożył m.in. wiersze Wisławy Szymborskiej, Adama Zagajewskiego, Ewy Lipskiej, prozę Witolda Gombrowicza i Pawła Huellego, reportaże Ryszarda Kapuścińskiego.
Stypendium jego imienia jest przeznaczone dla tłumacza lub tłumaczki specjalizujących się w przekładzie literatury polskiej na język szwedzki lub francuski. W 2025 stypendystką Bodegårda była Maryla Laurent.
Stypendium im. Albrechta Lemppa, wybitnego popularyzatora literatury polskiej w Niemczech i jej tłumacza. Lempp przez wiele lat pełnił funkcję dyrektora Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej i wniósł wielki wkład w rozwój relacji polsko-niemieckich.
Stypendium przeznaczone jest dla pisarzy z Polski i Niemiec oraz dla niemieckich tłumaczy literatury polskiej i polskich tłumaczy literatury niemieckojęzycznej. Jego fundatorami są: Instytut Książki, Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej i Literarisches Colloquium Berlin. W 2026 roku stypendium otrzymali: Ishbel Szatrawska i Rainer Merkel.
Nabór do stypendium potrwa do 12 listopada 2026 roku.