Przejdź do głównej sekcji strony

Wyszukiwarka

30 marca 2026

Zmarł wybitny pisarz Wiesław Myśliwski

Wiesław Myśliwski / fot. Elżbieta Lempp

Odszedł Wiesław Myśliwski, prozaik, dramaturg, autor scenariuszy i esejów, dwukrotny laureat Nagrody Literackiej „Nike” i jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy po II wojnie światowej. O śmierci prozaika poinformował „Tygodnik Powszechny”

Wiesław Myśliwski urodził się 25 marca 1932 r. w Dwikozach koło Sandomierza w Świętokrzyskiem. Po ukończeniu studiów polonistycznych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej. W latach 1975-1990 kierował redakcją kwartalnika „Regiony”, redagował także dwutygodnik „Sycyna”.

Debiutem książkowym Myśliwskiego był Nagi sad (1967). Fabuła opowieści została zorganizowana wokół chłopskich doświadczeń i zmian, jakie dokonywały się na wsi w Polsce Ludowej. Problematykę tę pisarz poszerzył o refleksję antropologiczną, nadając jej znamiona uniwersalności. Jego początkowa twórczość była osadzana w nurcie wiejskim. Stopniowo jednak ewoluowała, a powieści pisarza zaczęły przybierać kształt monologów ludzi podsumowujących swoje życie.

Utworem, który na stałe wszedł do kanonu współczesnej prozy polskiej, jest Kamień na kamieniu – epicka panorama przedstawiająca życie na wsi od lat 20. do przełomu lat 70. i 80. XX wieku. Główny bohater książki, Szymon Pietruszka, staje się tu kronikarzem umierającej wspólnoty. Z kolei narrator innej wielkiej powieści Myśliwskiego, Widnokręgu, Piotr, jest miejskim inteligentem, któremu pisarz nadał wiele własnych cech. We wspomnieniach wraca do zdarzeń, które naznaczyły jego dzieciństwo. W świecie aktualnym Piotr to zmęczony życiem mężczyzna, usiłujący nakreślić tytułowy widnokrąg, a więc opisać i zrozumieć granice dostępnego mu świata.

W Traktacie o łuskaniu fasoli Myśliwski ponownie posłużył się swoją ulubioną formą monologu. To opowieść starszego człowieka, który pracuje jako stróż. Najstarsze przywoływane przez niego zdarzenia sięgają lat niemieckiej okupacji, najnowsze dotyczą współczesności. Stają się one punktem wyjścia do refleksji nad rolą przeznaczenia i przypadku w ludzkim życiu.

Monologiem było również Ostatnie rozdanie. Wypowiedź bohatera została uzupełniona listami, które przez kilkadziesiąt lat otrzymywał od dawnej miłości. Temat życiowej porażki został tu potraktowany z filozoficzną dociekliwością. Myśliwski skłania bowiem czytelnika do próby odpowiedzi na pytanie, na jakiej podstawie orzekamy o udanej bądź nieudanej egzystencji. Te rozważania kontynuował autor w Uchu igielnym, swej ostatniej powieści. Tytułowe określenie nawiązuje do Furtki Dominikańskiej w Sandomierzu, gdzie Myśliwski dorastał, a także do znanej z Ewangelii alegorii trudu osiągnięcia zbawienia. U Myśliwskiego przechodzenie przez ucho igielne skutkuje zapętleniem czasu, rozciągniętego od dwudziestolecia międzywojennego do współczesności.

Z okazji dziewięćdziesiątych urodzin pisarza ukazała się książka W środku jesteśmy baśnią. Zebrane w niej zostały rozproszone teksty autora, zapisy jego publicznych wystąpień, a także najciekawsze przeprowadzone z nim wywiady.

Po teksty Myśliwskiego sięgali też wybitni reżyserzy teatralni, jak: Kazimierz Dejmek, Izabella Cywińska czy Krzysztof Nazar. Głośnym echem odbiła się adaptacja Widnokręgu w reżyserii Michała Kotańskiego, która została zaprezentowana w Teatrze Narodowym w Islandii w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura inspirująca”.

Myśliwski był laureatem wielu nagród literackich (był między innymi dwukrotnie uhonorowany Nagrodą Literacką „Nike” – za Widnokrąg w 1997 roku i Traktat o łuskaniu fasoli dziesięć lat później). Został wyróżniony odznaczeniami i orderami państwowymi, w tym Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Był również doktorem honoris causa kilku polskich uniwersytetów. Jego dzieła tłumaczono na wiele języków. W 2011 roku Traktat o łuskaniu fasoli w przekładzie Margot Carlier został wyróżniony we Francji Nagrodą Literacką Saint-Emilion za powieść zagraniczną, zaś powieść Kamień na kamieniu, przetłumaczona przez Billa Johnstona, zdobyła w 2012 roku w Nowym Jorku The Best Translated Book Award. Ostatnie rozdanie zwyciężyło z kolei na Litwie w plebiscycie Przekład Roku 2018, a dwa lata później w podobny sposób nagrodzono Ucho igielne (obie powieści przełożył Kazys Uscila).

Przeczytaj również

Literackie nowości, wydarzenia i projekty. Bądźmy w kontakcie

Dołącz do newslettera Instytutu Książki, aby otrzymywać cotygodniowe informacje i spostrzeżenia dotyczące tego, czym żyje świat literatury w Polsce i za granicą.