Podsumowanie literackich programów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2026

Podsumowanie tegorocznej edycji

Wyniki tegorocznej edycji programów „Czasopisma”, „Literatura”, „Partnerstwo dla książki” i „Promocja czytelnictwa” zostały ogłoszone przed końcem lutego 2026. Rozstrzygnięcia w programie „Czasopisma” poznaliśmy 21 stycznia (zobacz więcej), w programach „Literatura” (zobacz więcej) i „Promocja czytelnictwa” (zobacz więcej) 9 lutego, a wyniki programu „Partnerstwo dla książki” podane zostały 27 lutego (zobacz więcej).

W ramach programu „Czasopisma” wspartych zostanie 75 wniosków ze 183 złożonych na łączną kwotę 6 864 889 zł. Zespół sterujący obradował w składzie: Beata Chomątowska, Anna Nasiłowska, Adriana Prodeus, Magdalena Piekarska, Dariusz Sośnicki i Piotr Śliwiński.

Program „Literatura” pozwoli dofinansować 132 publikacje z 423 wniosków na kwotę 3 004 086 zł. W skład zespołu sterującego weszli: Biserka Čejović, Justyna Czechowska, Bernadetta Darska, Dorota Kozicka, Piotr Mitzner i Jakub Skurtys.

Najwięcej wniosków złożono w programie „Partnerstwo dla książki” – aż 1000, 221 z nich otrzyma wsparcie na kwotę 4 217 916 zł. Zespół sterujący tworzyli: Anna Karczewska, Iwona Haberny, Paulina Andruczyk, Małgorzata Kanownik, Agnieszka Borkiewicz i Ryszard Skrzypczak.

W ramach programu „Promocja czytelnictwa” wspartych zostanie 41 wydarzeń z 484 wniosków na kwotę 5 165 804 zł. W składzie zespołu sterującego znaleźli się: Marcin Kurek, Joanna Piekarska, Joanna Czudec, Agata Diduszko-Zyglewska, Dorota Nowak.

Zespołom sterującym przewodniczył dyrektor Instytutu Książki Grzegorz Jankowicz.

Rezerwa ministra jest w tym momencie rozdysponowywana. O wnioskach wspartych w jej ramach informujemy na bieżąco.

***

Zasady oceny wniosków w programach MKiDN

W 2025 roku wprowadzono zmiany w programach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Koncentrują się one na większej przejrzystości ocen, uproszczeniu procedur i wprowadzeniu trybu rezerwy ministra (15% budżetu) zamiast trybu odwoławczego.

Ocena wniosków składanych do programów ministra, wprowadzona od naborów na  2025 rok, oparta jest na ewaluacji merytorycznej niezależnych ekspertów i ewaluacji wartości organizacyjnej przez instytucję zarządzającą. Zrezygnowano z oceny strategicznej, przyznawanej ostatni raz w naborach na rok 2024 – zastąpiła ją rezerwa ministra. Tryb rezerwy ministra obejmuje 15% budżetu każdego programu ministra. Pozwala on ministrowi KiDN na dofinansowanie wartościowych projektów, które z różnych przyczyn nie otrzymały rekomendacji eksperckiej, oraz wsparcie inicjatyw wykraczających poza standardowe kryteria oceny.

Ponadto od naborów na 2025 rok w programie „Czasopisma” nie mogą uczestniczyć humanistyczne czasopisma naukowe – mogą one brać udział w programie Instytutu Książki „Inne Tradycje”.

W obecnej formule główną rolę odgrywają eksperci oceniający wnioski – ekspertów powołuje minister na wniosek dyrektora instytucji zarządzającej. Z oceny strategicznej, przyznawanej do naboru na rok 2024  przez MKiDN, zrezygnowano z uwagi na jej nietransparentność. Eksperci odpowiadają za ocenę merytoryczną wniosków i oceniają m.in. znaczenie projektu i jego potencjalne efekty, Instytut Książki zaś ocenia wnioski jedynie pod kątem ich wartości organizacyjnej.

Oceny merytorycznej dokonują niezależni eksperci w dwóch etapach:

• ocena podstawowa: 0–60 pkt (wartość merytoryczna, spójność, adekwatność budżetu, znaczenie projektu),
• rekomendacja eksperta: 0–40 pkt.

Aby otrzymać punkty z rekomendacji, projekt musi uzyskać minimum 45 pkt w ocenie podstawowej. Łącznie można zdobyć maks. 100 pkt.

W miarę dostępności środków minister może przyznać dodatkowe dofinansowania w ramach trybu rezerwy ministra zadaniom z oceną min. 40 pkt, które nie otrzymały dotacji w trybie konkursowym.

***

Programy ministra mają na celu dofinansowanie projektów, które wykraczają poza stałą działalność podmiotów kulturalnych. Kierowane są one m.in. do instytucji kultury, organizacji pozarządowych, instytucji filmowych, szkół i uczelni wyższych, jednostek samorządu terytorialnego i podmiotów gospodarczych.

Program „Czasopisma” służy dofinansowaniu czasopism kulturalnych o istotnym znaczeniu społecznym. Jego celem nadrzędnym jest udostępnienie czytelnikom wartościowych publikacji autorskich, profesjonalnie opracowanych edytorsko, wpisanych w unikalny, cyklicznie i konsekwentnie realizowany profil programowy. Program pozwala wzmocnić głos środowisk, których pespektywę estetyczną czy społeczną dane czasopismo dostrzega/reprezentuje, ale jego zadaniem jest równocześnie tworzenie warunków do społecznego dialogu, przeciwdziałanie gettoizacji oraz instrumentalizacji kultury.

Celem drugiego z programów, „Literatura”, jest dofinansowanie wartościowych premier wydawniczych ze szczególnym uwzględnieniem napisanej po polsku oraz przetłumaczonej na język polski literatury współczesnej. Program ma pomagać zarówno w wydawaniu beletrystyki i poezji, jak i publikacji eseistycznych, problemowych, reportażowych, dramaturgicznych, komiksowych, diarystycznych czy epistolarnych, a także takich, które swobodnie poruszają się pomiędzy gatunkami czy rodzajami literackimi. Szczególnie cenne dla programu są publikacje przygotowane z ponadprzeciętną dbałością o proces redakcyjny i stawiające na wysoki poziom edytorski. Bardzo ważna dla programu jest także dostępność dofinansowanych publikacji, którą należy wiążąco zadeklarować, opisując model dystrybucji (w tym dystrybucji online) i działania promocyjne, które planuje wydawca.

Zasadniczym celem programu „Partnerstwo dla książki” jest natomiast wsparcie finansowe wydarzeń kulturalnych (np. spotkań autorskich, czytań, wystąpień, dyskusji) i warsztatów organizowanych w księgarniach i bibliotekach, także mobilnych. Zależy nam przede wszystkim na projektach animujących te miejsca, rozwijających kompetencje ich kadry, aktywizujących społeczność użytkowników. Program ma pomóc pokazać przystępność i kulturotwórcze ambicje miejsc, w których dostępne są książki, a w efekcie atrakcyjność czytania jako angażującego formatu korzystania z kultury. Działania powinny być projektowane pod kątem potrzeb miejscowych czytelników, adekwatne do oferowanego księgozbioru, aspiracyjne, skutecznie promowane. Preferowane będą projekty skoncentrowane na książkach i budujące relacje z lokalnymi społecznościami.

Program „Promocja czytelnictwa” z kolei służy dofinansowaniu projektów inspirujących do czytania. Jego głównym celem jest zaproszenie do rozmowy o książkach. Współfinansowane są wydarzenia, które pomagają czytać aktywnie, dostrzegać istotne zjawiska literackie, dzielić się doświadczeniami czytelniczymi. Szukamy inicjatyw o wysokiej jakości programowej, których ambicją jest pokonywanie barier, przeciwdziałanie cenzurze, pomijaniu i wykluczeniu.

***

Procedury oceny wniosków

Ocena punktowa każdego zadania w trybie konkursowym składa się z dwóch elementów:

1) oceny wartości organizacyjnej, której dokonuje instytucja zarządzająca

Ocena wartości organizacyjnej zadania jest sporządzana przez instytucję zarządzającą jako rezultat analizy zadania pod kątem występowania ewentualnych czynników obniżających ocenę wniosku i nie może wpłynąć na podwyższenie oceny końcowej zadania, może natomiast wpłynąć na jej obniżenie w przypadku stwierdzenia czynników obniżających ocenę wniosku. W przypadku, gdy instytucja zarządzająca nie stwierdza czynników obniżających ocenę wniosku, ocena organizacyjna zadania wynosi 0 pkt., a ocena końcowa zadania jest równa ocenie merytorycznej zadania.

2) oceny wartości merytorycznej, której dokonuje zespół sterujący

Każdy ekspert, niezależnie od pozostałych członków zespołu sterującego, ocenia wartość merytoryczną każdego zadania w ramach dwóch kategorii kryteriów:

• oceny podstawowej – w ramach której, zgodnie ze szczegółowymi kryteriami określonymi w specyfikacji danego programu, ekspert ocenia podstawową wartość merytoryczną zadania; ocena punktowa eksperta jest sporządzana w skali 0–60 pkt;
• rekomendacji eksperta – w ramach której, zgodnie ze szczegółowymi kryteriami określonymi w specyfikacji danego programu, ekspert ocenia zadanie w kontekście innych ocenionych przez siebie zadań pod kątem zasadności ewentualnego przyznania przez dyrektora instytucji zarządzającej rekomendacji dla zadania; ocena punktowa eksperta jest sporządzana w skali 0–40 pkt.

Pełna ocena eksperta dotycząca danego zadania jest wyliczana jako suma punktów przyznanych w ramach oceny podstawowej i w ramach rekomendacji eksperta.

Ocena końcowa każdego zadania wyliczana w systemie SOP po zakończeniu wszystkich procedur związanych z oceną w trybie konkursowym, przy czym:

• ocena końcowa jest wyliczana jako różnica między wartością punktową standardowej oceny merytorycznej a wartością punktową oceny organizacyjnej danego zadania,
• maksymalna ocena końcowa wynosi 100 pkt, minimalna ocena końcowa może zostać wyliczona w wartościach ujemnych do wartości minus 10 pkt.

Po zakończeniu oceny merytorycznej Instytut Książki opracowuje schemat podziału środków, czyli plan, w jaki sposób zostanie rozdysponowany budżet programu pomiędzy najwyżej ocenione projekty. Schemat tworzony jest na podstawie liczby uzyskanych punktów oraz dostępnych środków finansowych. W praktyce: wysokość przyznanego dofinansowania zależy nie tylko od punktacji, ale także od całkowitego budżetu programu i liczby projektów rekomendowanych do wsparcia.