Nowy raport Instytutu Książki: „Czytelnictwo osób starszych (60+)”
Celem raportu jest wyznaczenie kierunków działań dla nowych programów i inicjatyw skierowanych do osób starszych, ze szczególnym uwzględnieniem zaangażowania w nie bibliotek publicznych. Impulsem do jego powstania była potrzeba lepszego zrozumienia zarówno specyfiki czytelnictwa osób po 60. roku życia, jak i codziennych praktyk bibliotekarek i bibliotekarzy pracujących z seniorami w zróżnicowanych warunkach lokalnych.
Raport składa się z dwóch uzupełniających się części. Pierwsza porządkuje dotychczasową wiedzę – przedstawia syntetyczny przegląd dostępnych danych, krajowych i europejskich badań oraz najnowszych ustaleń dotyczących czytelnictwa osób starszych, jego funkcji, barier, na które ono natrafia, oraz społecznego znaczenia. Analiza pozwala osadzić sytuację polskich bibliotek w szerszym krajobrazie demograficznym i kulturowym.
Druga część ma charakter jakościowy. Przedstawia perspektywę bibliotekarek i bibliotekarzy opartą na indywidualnych wywiadach i skupia się na ich praktykach, doświadczeniach oraz wyzwaniach związanych z pracą z osobami starszymi. Analiza ta ukazuje bibliotekę jako przestrzeń budowania relacji, sprawowania opieki czytelniczej oraz prowadzenia animacji społecznej. Jednocześnie pozwala zidentyfikować trudności i ograniczenia funkcjonowania bibliotek, m.in. przeciążenie personelu, niewystarczające finansowanie czy brak udogodnień zwiększających dostępność instytucji.
Ważną część raportu stanowi omówienie potencjału rozwojowego bibliotek, istotnego z perspektywy projektowania przyszłych działań. Bibliotekarki i bibliotekarze znajdą w nim propozycje konkretnych usprawnień i pomysły na nowe inicjatywy skierowane do różnych grup seniorów.
W efekcie raport jest nie tylko diagnozą, ale też punktem wyjścia do dalszej refleksji, dzięki której oferta bibliotek – ale też innych instytucji publicznych i pozarządowych na co dzień realizujących działania dla osób 60+ – będzie mogła jak najlepiej odpowiadać na różnorodne potrzeby starzejącego się społeczeństwa.
***
Autor Raportu:
dr Bartek Lis – socjolog, badacz społeczny, animator kultury i edukator. Kierownik Działu Badań i Rozwoju w Instytucie Kultury Miejskiej w Gdańsku. Badacz, ekspert i ewaluator w trzech edycjach Generatora Innowacji – Sieci Wsparcia (2017, 2022, 2025) polegającego na tworzeniu innowacji społecznych dla środowisk senioralnych (w tym osób starszych zależnych). Pomysłodawca i realizator projektów „Zamek Otwarty. Kultura z seniorami o ograniczonej samodzielności”, „Zamek Otwarty. Kultura z dostawą do DOM-u” (Centrum Kultury Zamek w Poznaniu, 2018-2023). Wieloletni współpracownik Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę” (w tym m.in. edukator w projekcie „Projektowanie starości”, ekspert w projekcie „Seniorzy w Akcji”, badacz w projekcie: „Zoom na Rady Seniorów”).