Rok 2009 w literaturze

22.12.2009

W mijającym roku polska literatura straciła wielkich twórców - Jana Błońskiego, Leszka Kołakowskiego, Barbarę Skargę. Literacka nagroda Nobla przypadła niemieckiej pisarce Hercie Müller. W Polsce dwiema literackimi nagrodami - Nike i Gdynia - uhonorowano poetę Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego. 

STYCZEŃ:

  • Ukazał się tomik wierszy Wisławy Szymborskiej pt. "Tutaj" zawierający 19 najnowszych wierszy polskiej noblistki.
  • Paszport Polityki w kategorii literatura otrzymała w roku 2009 Sylwia Chutnik za książkę "Kieszonkowy atlas kobiet" (Korporacja Ha!art).

LUTY:

  • Jan Błoński, jeden z najbardziej cenionych polskich krytyków literackich, zmarł w Krakowie w wieku 78 lat. Uznanie w świecie literackim przyniosły Błońskiemu przede wszystkim jego interpretacje dzieł klasyków XX wieku: Prousta ("Widzieć jasno w zachwyceniu", 1965), Becketta ("Samuel Beckett", 1982),  Stanisława Ignacego Witkiewicza ("Stanisław Ignacy Witkiewicz jako dramaturg", 1973 i "Od Stasia do Witkacego", 1997). Jan Błoński pisał też o Gombrowiczu ("Forma, śmiech i rzeczy ostateczne", 1994), Miłoszu ("Miłosz jak świat", 1998) i Mrożku ("Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka", 1995).
  • Laureatami Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta za całokształt dorobku literackiego zostali prozaik Józef Hen oraz poeta Krzysztof Karasek. Nagrodę otrzymała też Anna Janko za książkę "Dziewczyna z zapałkami".
  • Ukazała się książka "I była miłość w getcie", ostatnie dzieło ostatniego przywódcy powstania w warszawskim getcie, Marka Edelmana.

MARZEC:

  • Biblioteka Narodowa ogłosiła wyniki swoich badań, z których wynika, że czytelnictwo książek w Polsce osiągnęło najniższy poziom od początku prowadzonych obserwacji, tj. od 1992 roku. W 2008 r. czytanie książek zadeklarowało zaledwie 38 proc. badanych Polaków.
  • Ukazała się książka "Lech Wałęsa. Idea i historia" Pawła Zyzaka, 24-letniego historyka z krakowskiego IPN-u. Książka była szeroko komentowana.

KWIECIEŃ:

  • Stanisław Barańczak został uhonorowany Wrocławską Nagrodę Poetycką Silesius za całokształt twórczości. Podczas uroczystej gali we wrocławskim Centrum Sztuki Impart w imieniu poety statuetkę Silesiusa i czek na 100 tys. zł odebrała Krystyna Krynicka - wydawca dzieł poety
  • Leon Knabit, benedyktyn, autor takich książek jak "O odwadze", "O radości" czy "Spotkania z wujkiem Karolem" otrzymał Feniksa -  nagrodę Targów Wydawców Katolickich - za całokształt twórczości. 

MAJ:

  • Blisko 500 wydawców z 31 krajów wzięło udział w 54. Międzynarodowych Targach Książki, które odbyły się w dniach 21-24 maja w warszawskim PKiN. Gościem honorowym imprezy była w tym roku Rada Europy.
  • Bursztynowy Motyl, przyznawany za najlepszą polską książkę podróżniczą, przypadła książce "Moja Afryka" autorstwa, zmarłej w 2006 roku na malarię w Ghanie, podróżniczki Kingi Choszcz. 
  • Duży i Mały Dong - nagrody dla literatury dziecięcej przyznawane przez polską sekcję IBBY - po raz pierwszy w historii nagrody zostały przyznane jednej książce. Zarówno jury dziecięce przyznające Małego Donga, jak i jury profesjonalne decydujące o tym, kto dostanie Dużego Donga, wybrało "Złodziejkę książek" Markusa Zusaka.

CZERWIEC:

  • Zwycięzcą polskiej części konkursu "Europejska Nagroda Literacka 2009" - nowej nagrody pod patronatem Parlamentu Unii Europejskiej - został Jacek Dukaj, autor powieści "Lód". Książka ta reprezentowała polską literaturę w europejskiej części konkursu.
  • Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki za zbiór wierszy "Piosenka o zależnościach i uzależnieniach", Maria Poprzęcka za eseje o sztuce "Inne obrazy. Oko, widzenie, sztuka. Od Albertiego do Duchampa" oraz Marcin Świetlicki za kryminał "Jedenaście" otrzymali Nagrodę Literacką Gdynia.
  • W Krakowie po raz drugi już spotkali się tłumacze literatury polskiej z całego świata. 215 osób z 56 krajów wzięło udział w organizowanym przez Instytut Książki II Światowym Kongresie Tłumaczy Literatury Polskiej.

LIPIEC:

  • W wieku 82 lat zmarł Leszek Kołakowski, jeden z najwybitniejszych polskich filozofów, publicysta, prozaik, autor satyr i bajek filozoficznych, "duchowy mistrz liberalnej inteligencji" - jak powiedział o nim ks. Józef Tischner.

SIERPIEŃ

  • Powieść "Balzakiana" Jacka Dehnela zwyciężyła w plebiscycie czytelników Biblioteki Śląskiej na Książkę Roku 2008. Internauci wyróżnili książkę pt. "Ryszard Kapuściński. Biografia pisarza" Beaty Nowackiej i Zygmunta Ziątka.

WRZESIEŃ:

  • Zmarła Barbara Skarga - wybitny filozof, etyk, historyk filozofii, autorka wielu książek takich jak "Kłopoty intelektu. Między Comte'em a Bergsonem" (1975), "Ślad i obecność" (2002); "Kwintet metafizyczny" (2005); "Człowiek to nie jest piękne zwierzę" (2007).
  • Literatura, jej rola i znaczenie były tematami wielu spotkań w ramach krakowskiego Kongresu Kultury Polskiej. Gośćmi byli m.in. Olga Tokarczuk, Jerzy Pilch, Joanna Tokarska-Bakir, Jerzy Bralczyk.
  • Józef Hen, pisarz, publicysta, dramaturg, scenarzysta i reportażysta znalazł się wśród laureatów drugiej edycji Nagrody Literackiej Miasta Stołecznego Warszawy. Uhonorowano go jako "warszawskiego twórcę". W kategorii "literatura piękna dla dorosłych" uhonorowano Annę Piwkowską za tomik poezji "Farbiarka", a w dziedzinie literatury dla dzieci i młodzieży - Macieja Wojtyszko za książkę "Bromby i Fikandra Wieczór Autorski". 

PAŹDZIERNIK:

  • Laureatem 13. edycji literackiej nagrody Nike został Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki za tom wierszy "Piosenka o zależnościach i uzależnieniach". To dziewiąty tom wierszy 47-letniego poety z pogranicza polsko-ukraińskiego.
  • Literacka nagroda Nobla przypadła niemieckiej pisarce Hercie Müller, która została nagrodzona jako ta, "która łącząc intensywność poezji i szczerość prozy przedstawia świat wykorzenionych" - jak napisała w uzasadnieniu werdyktu Akademia Szwedzka.
  • Tadeusz Dąbrowski otrzymał Nagrodę Kościelskich 2009 za zbiór wierszy "Czarny kwadrat", wydany w Wydawnictwie A5. Jury nagrodziło go "za oryginalność poetycką, wyrażającą się odwagą w traktowaniu trudnych zagadnień artystycznych i światopoglądowych".
  • W Krakowie odbyła się pierwsza edycja festiwalu literackiego im. Czesława Miłosza, której gośćmi byli m.in. Wisława Szymborska, Tomas Venclowa, Seamus Heaney, Ko Un. Organizatorem imprezy był Instytut Książki.   

LISTOPAD

  • W Krakowie odbyła się pierwsza edycja nowego festiwalu literackiego im. Josepha Conrada. Gośćmi festiwalu byli m.in. Roberto Calasso, Per Olov Enquist, Pascal Quignard, Etgar Keret i Jorgi Saval. Projekt organizowany jest przez Miasto Kraków, Fundację "Tygodnika Powszechnego" i Krakowskie Biuro Festiwalowe we współpracy z Targami Książki w Krakowie.
  • Około 25 tys. osób odwiedziło 13. Targi Książki w Krakowie. W czterodniowej imprezie uczestniczyło 480 wystawców i 370 autorów.
  • Laureatem Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza został Bronisław Wildstein za powieść "Dolina nicości", która "opisuje polską rzeczywistość ostatnich lat" - jak powiedział Marek Nowakowski, przewodniczący jury nagrody.
  • Julia Hartwig otrzymała Nagrodę PEN Clubu im. Jana Parandowskiego przyznawaną za całokształt twórczości. Prezes polskiego PEN Clubu Władysław Bartoszewski określił laureatkę jako "subtelną klasycystkę, jedną z tych, której polska poezja zawdzięcza najwięcej".
  • Mariusz Czubaj, autor książki "21:37", otrzymał tegoroczną Nagrodę Wielkiego Kalibru dla najlepszej polskiej powieści kryminalnej lub sensacyjnej wydanej w 2008 r. Nagrodę wręczono we Wrocławiu podczas Międzynarodowego Festiwalu Kryminału.

GRUDZIEŃ

  • Wydawnictwo Bosz zostało uhonorowane główną nagrodą w konkursie "Pióro Fredry" na Najlepszą Książkę Roku za książkę "Ach! Plakat filmowy w Polsce" autorstwa Doroty Folgi-Januszewskiej. Przyznanie nagrody odbyło się podczas 18. Wrocławskich Promocji Dobrych Książek.
  • Czeski pisarz emigracyjny Josef Skvorecky otrzymał Literacką Nagrodę Europy Środkowej Angelus. Nagrodzony został za książkę "Przypadki inżyniera ludzkich dusz", opublikowaną przez wydawnictwo Pogranicze.
  • Książka "Gottland" Mariusza Szczygła otrzymała w Brukseli nagrodę European Book Prize 2009.

PAP / Instytut Książki