Kazimierz Kutz

Piąta strona świata

Fragment

Kazimierz Kutz jest człowiekiem rozlicznych talentów i zainteresowań. Do tej pory najbardziej ceniono jego twórczość filmową, ostatnio jednak dał się poznać jako niezwykle interesujący prozaik. Akcja jego debiutanckiej powieści rozgrywa się na Śląsku, co nie dziwi, bo urodzonemu na Śląsku autorowi problemy tego regionu zawsze były bliskie. Książkę można - bez zbytniego naciągania - potraktować jako zamaskowaną autobiografię pisarza, ponieważ zarówno narrator powieści - jeden z braci Basistów - jak i główni bohaterowie, to ludzie urodzeni - podobnie jak autor - u schyłku lat 20. zeszłego wieku w Szopienicach. Basista na skutek poważnego wypadku doznaje paraliżu i wraca na Śląsk do matki. Dowiaduje się też, że dwaj jego przyjaciele popełnili samobójstwo. Wydarzenia te skłaniają go do wyprawy w przeszłość. Narrator skrupulatnie odtwarza historie swojego życia oraz znajomych i przyjaciół, z którymi w czasie wojny stworzyli coś w rodzaju grupy samokształceniowej, starając się dociec, dlaczego tak a nie inaczej potoczyły się ich losy, zrozumieć sens dokonywanych przez nich wyborów. W pełnej dygresji, meandrycznej narracji powieści wyróżnić można trzy główne nurty: opowieści o życiu narratora i jego przyjaciół, anegdotyczne, pełne kolorytu lokalnego historie życia Ślązaków, sięgające głęboko w wiek XIX oraz rozważania na temat historii Śląska i fenomenu śląskości. Kutz zgrabnie przechodzi od biograficznych szczegółów, ukazujących mnogość typów i strategii życiowych swoich ziomków do syntetyzujących ich doświadczenia uogólnień. I dochodzi do smutnych konstatacji. Śląsk w ujęciu Kutza jest właśnie tytułową “piątą stroną świata”, miejscem, które jednocześnie jest i nie ma go. W ciągu ostatnich z górą stu lat ten region funkcjonował w obrębie rozmaitych organizmów państwowych, właściwie nigdy nie został do końca skolonizowany, ale też nie uzyskał jakiejkolwiek autonomii. Śląską ziemię raz po raz przeorywała “historia spuszczona z łańcucha”, komplikując losy Ślązaków. "Piąta strona świata" jest między innymi o tym, jak trudno być Ślązakiem. Powieść Kutza to jednak nie tylko istna kopalnia wiedzy na temat Śląska, ale uniwersalna opowieść o zmaganiu się z Innością.     

Robert Ostaszewski

Kazimierz Kutz (ur.1929) znany reżyser, scenarzysta, eseista, publicysta i polityk. "Piąta strona świata" jest jego debiutem lierackim.