Artur Domosławski

Kapuściński non-fiction

17.03.2010

"Kapuściński non-fiction" Artura Domosławskiego to pierwsza pełna biografia zmarłego trzy lata temu najsłyniejszego polskiego reportera i mistrza literatury faktu. Jako jedno z mott książki Domosławski umieszcza zdanie wypowiedziane przez Garcię Marqueza do swojego biografa: "każdy człowiek ma trzy życia: publiczne, prywatne i sekretne". Autor stara się konsekwentnie wypełnić to zadanie i opisuje wszystkie "trzy życia" swojego bohatera.

Rekonstruuje całą trajektorię życiową i zawodową Kapuścińskiego: od małego miasteczka na wschodnich rubieżach przedwojennej Polski i czasów wojennej włóczęgi z rodzicami i młodszą siostrą, przez zadymione komitety stalinowskiej rewolucji lat 50., korytarze Komitetu Centralnego, reporterskie wędrówki po Afryce czasu rozpadającego się kolonializmu, Ameryce Łacińskiej epoki wojskowych dyktatur – po światowy rozgłos i salony literackie Nowego Jorku, Londynu, Barcelony, Meksyku.

Domosławski rozmawiał z ponad setką osób: rodziną Kapuścińskiego, jego najbliższymi przyjaciółmi i kolegami z różnych miejsc, w których pracował, dawnymi towarzyszami z partii, decydentami epoki komunizmu, a także bohaterami reportaży z Afryki i Ameryki Łacińskiej. Podążał śladami swojego bohatera w Etiopii, Tanzanii, Kenii, Ugandzie, Angoli, Boliwii, Kolumbii, Meksyku, Hiszpanii, Kanadzie i USA. Odkrył wiele nieznanych, nieraz nawet sensacyjnych faktów z życia sławnego polskiego reportera.

Z wielką empatią dla Kapuścińskiego, nie stroniąc jednak od żadnej kontrowersji ani trudnych prawd, Domosławski ukazuje, jaką cenę Kapuściński zapłacił za swoją sławę i wielkość. Przedstawia człowieka nieraz po ludzku słabego, niepewnego siebie i błądzącego, którego u kresu życia – jak pisze – wynoszono "na piedestał złożony z laurek i bezrefleksyjnych zachwytów", co często nie szło w parze z przemyśleniem jego dzieła. W książce Domosławskiego Kapuściński schodzi z pomnika, staje się na powrót człowiekiem uwikłanym w swój czas niełatwych dylematów i wyborów.

Sądzę, że autora tej książki czekają trudne chwile. Krytyka posypie się z różnych stron. Domosławski odważył się opisać nie tylko uśmiech Kapuścińskiego, z którym wychodził do swoich czytelników, ale niepokoje i słabości, które nim pokrywał. Dla jednych, którzy Ryśka wielbili i kochali za dużo w obrazie ich idola będzie czerni, dla drugich, którzy mieli ochotę Kapuścińskiego lustrować, sądzić i oskarżać – bieli.

Teresa Torańska

Artur Domosławski (ur.1967) dziennikarz i publicysta, opublikował cztery książki; interesuje go głównie Ameryka Łacińska, ruchy antyglobalistyczne, konflikty społeczne. Uczeń i przyjaciel Ryszarda Kapuścińskiego.