Kto ty jesteś?

Joanna Olech, Edgar Bąk
Kto ty jesteś?
  • Wytwórnia
    Warszawa, maj 2013
    Ilustracje i opracowanie graficzne: Edgar Bąk
    ISBN 978-83-64011-01-6
    23 x 28 cm
    52 strony
    oprawa twarda

Temat maturalny dotyczący różnych modeli patriotyzmu jest martwy. Uczniowie zwykle referują go bezmyślnie, bo sam on do myślenia nie prowokuje. W swoich prezentacjach odtwarzają stereotypy patriotyzmu zakorzenione w literaturze (lub szerzej - w kulturze) i w ogóle nie zadają sobie pytania o ich prawomocność, traktując te jako swego rodzaju konieczność. W dużej mierze ten stan rzeczy jest rezultatem reprodukcji ciągle wyraźnie obowiązującego w naszym kraju wzorca patriotyzmu plemiennego, etnicznego, ewokującego w konsekwencji zideologizowane odmiany nacjonalizmu i ich patologie.

Zamysł wydawnictwa Wytwórnia wydania książki pt. Kto ty jesteś? z tekstem Joanny Olech, w opracowaniu graficznym Edgara Bąka, jest oryginalną i nowatorską zarazem inicjatywą na polskim rynku sektora dziecięcego i młodzieżowego, która ma szanse na wywołanie wśród młodych członków społeczeństwa zainteresowania, a może i dyskusji nad ideą patriotyzmu, nad tożsamością patriotyzmu. Pomyślana w niej seria odpowiedzi na tytułowe pytanie sytuuje patriotyzm w tradycji francuskiej – obywatelskiej i uobywatelniającej, odnoszącej się do określania swego patriotyzmu we wspólnocie politycznej, której rezultatem staje się społeczeństwo obywatelskie i w nim patrioci szanujący dobro wspólne, prawo i siebie na wzajem.  Wartością książki jest nie tylko nawiązanie, ale swego rodzaju rewizja szeroko rozpowszechnionego wierszyka Wł. Bełzy pt. Katechizm polskiego dziecka, zaczynający się od słów „Kto ty jesteś?”, który już ponad sto lat bezrefleksyjnie wstukiwany jest do umysłów już najmłodszych dzieci. To w opozycji do niego znajdziemy w nowej propozycji długą listę możliwych utożsamień, nie wyłącznie z symbolami narodu, ojczystą ziemią, wiarą, poświęceniem zań życia, ale przede wszystkim z poszanowaniem praw innych, opieką nad słabszymi, dbałością o Ziemię, z utrzymywaniem porządku publicznego, nie oszukiwaniem, uczeniem się, czytaniem, chęcią aktywnego udziału w życiu publicznym i innych. Ta propozycja utożsamienia z wymienionymi tu egzemplifikacjami patriotyzmu cieszy jeszcze bardziej, iż uwzględnia aspekt płci, bez jej stereotypizowania.

Takie ujęcie tej kategorii w ważkiej, acz nie rozpoznanej jeszcze w naszym społeczeństwie tradycji, wzmocnione dodatkowo dzięki lapidarnej, ale wiele mówiącej oprawie graficznej wykonanej w konwencji zaangażowanego plakatu społecznego jak najbardziej trafiającego do najmłodszego pokolenia, zapowiada obietnicę zmiany społecznej i pozwala myśleć, że wyedukowani w oparci o taką lekturę młodzi ludzie, staną się otwarci na ten inny patriotyzm i tych innych patriotów, i zaczną wreszcie samodzielnie myśleć.

Świetnie by było, gdyby taka książka mogła trafić do polskich szkół, a w niej zmieniła świadomość naszych uczniów, uczennic, nauczycieli i nauczycielek – obywateli i obywatelek.

Małgorzata Cackowska