Podróże do Armenii i innych krajów

Krzysztof Środa
Podróże do Armenii i innych krajów
  • Czarne
    Wołowiec 2012
    125 × 205
    160 stron
    ISBN: 978-83-7536-450-7

Można nazwać teksty Krzysztofa Środy zarówno (nader specyficznymi) szkicami podróżnymi, jak i wyrafinowanymi quasipowieściami z pierwszoosobowym narratorem. Esej filozofa przegryza się w nich reporterskim zapisem dając w efekcie prozę osobną, wyrazistą, rozpoznawalną. Taką, do której chce się wracać i nosić w pamięci. Wszystkie książki Środy opowiadają o wędrówkach autora/narratora, są to jednak opowieści nielinearne, podczas których w mgnieniu oka przenosimy się, powiedzmy, z Kaukazu czy Armenii do Chicago, na Mazury lub gdziekolwiek bądź. W Podróżach do Armenii... znów znajdujemy znaną z poprzednich tomów intensywność przeżywania widzialnego świata, która nie manifestuje się jednakowoż literacką ekstazą, lecz raczej uważnością opisu, smakowaniem detalu, wreszcie tytułowymi „interesującymi obserwacjami przyrodniczymi”, które z pozoru brzmią tu ironicznie, lecz dokonywane są najzupełniej serio. Niezwykle ważne są także portrety spotykanych przez autora „w drodze” ludzi. Środa zdaje sprawę z tych, często wyraźnie międzykulturowych, spotkań oszczędnie, acz wyraziście i – co niezwykle istotne – bez śladu kiczowatej ekscytacji kontaktem z „Obcym” czy „Innym”. Nieoczywistość Środy bierze się z jego (jego opowieści) – by tak rzec – niekonkluzywności. Próżno szukać tu podróżniczych (czy pisarskich) „morałów” albo „złotych myśli”, łatwych ocen, podsumowań czynionych naprędce, taniej egzotyki, łzawej łatwizny. Ryzykowny projekt w dzisiejszych czasach? „Często zdarza się tak – pisze autor Podróży do Armenii – że tam, gdzie jest ryzyko, jest również nagroda”. Książki Środy, także ta najnowsza, świadczą o tym, że tak zdarza się w istocie. 

Marcin Sendecki