Ciało i władza

Izabela Kowalczyk
Ciało i władza
  • Sic!
    Warszawa 2002
    135 x 205
    372 strony
    ISBN 83-88807-18-8

Książka Izabeli Kowalczyk, powstała jako praca akademicka, stanowi monografię pokolenia artystycznego, które stworzyło tzw. „polską sztukę krytyczną”. Jest to pierwsza, tak obszerna analiza tego zjawiska. Autorka chce wyjaśnić samo zjawisko sztuki krytycznej - zaangażowanej politycznie, lecz z założeń anty-ideologicznej. Kluczem do założeń artystycznych i interpretacji prac okazuje się ‘ciało’ – jako temat, materia, narzędzie, podmiot i przedmiot działań artystycznych a także poddana krytycznej analizie przestrzeń działania kulturowych relacji władzy. Kowalczyk czerpie swoje teoretyczne przygotowanie przede wszystkim z prac Michela Foucault i Judith Butler, a także Julii Kristevej i prac z dziedziny historii sztuki – Lindy Nead czy Johna Bergera.
Zaczynając od spojrzenia na historię sztuki powojennej, autorka zadaje pytanie o jej stosunek do ciała i seksualności, związany z zakazami i zahamowaniami produkowanymi przez traumę wojny i komunizmu. Szczególne miejsce zajmuje jednak twórczość Aliny Szapocznikow, która jeszcze w latach pięćdziesiątych tworzyła rzeźby ukazujące ciało „prywatne” i naznaczone seksualnością, później stworzyła słynny, związany z własną chorobą cykl Tumeurs – Nowotwory. Według autorki Ciała i władzy wybitna, choć w Polsce wciąż niedostatecznie uznana twórczość Szapocznikow otwiera tradycję, w której znalazło się miejsce dla nowych polskich artystów. Kolejne rozdziały książki są analizą ich twórczości. Poznajemy Zofię Kulik, posługującą się fotografią wkomponowaną w mozaikowe i architektoniczne tabloidy, która uczyniła z ciała centralny temat swej twórczości, poświęconej analizie opresji systemu totalitarnego. Katarzynę Kozyrę, artystkę, która potraktowała ciało jako przedmiot wykluczenia i przestrzeń transgresji. Ukazuje to między innymi jej słynna Olimpia, przetworzenie Monetowskiego aktu w obraz samej siebie na łóżku szpitalnym, pozbawionej włosów po chemioterapii onkologicznej. Autorka omawia też twórczość Zbigniewa Libery, Alicji Żebrowskiej, Grzogorza Klamana i Artura Żmijewskiego.
Książka Izabeli Kowalczyk konsekwentnie pokazuje, w jaki sposób sztuka krytyczna z założenia uczyniła z ciała seksu narzędzie transgresji, której celem jest namysł nad kulturą jako systemem wykluczania, zawłaszczania i kontroli.

- Kazimiera Szczuka

Izabela Kowalczyk (1971) historyczka sztuki, krytyczka i publicystka; pracuje jako adiunkt na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Za książkę Ciało i władza otrzymała nagrodę Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy.