Oskarżona: Wiera Gran

Agata Tuszyńska
Oskarżona: Wiera Gran
  • Wydawnictwo Literackie
    Kraków 2010
    ISBN: 978-83-08-04505-3
    468 stron
    148 x 210
    oprawa twarda

Wydawać by się mogło, że przez dziesięciolecia po zakończenia wojny o Zagładzie napisano wszystko, przeanalizowano i przedstawiono każdy wzorzec tragicznego losu polskich Żydów, a jednak wciąż pojawiają się książki zaskakujące i poruszające - takie jak Oskarżona: Wiera Gran Agaty Tuszyńskiej. Główną bohaterką biograficzno-reportażowej prozy cenionej reportażystki jest tytułowa Gran, piosenkarka żydowskiego pochodzenia, która w przedwojennej Polsce zapowiadała się na gwiazdę wielkiego formatu. Podczas okupacji, chcąc być z rodziną, trafiła do warszawskiego getta, gdzie występowała w jednej z kawiarni, potem ukrywała się po aryjskiej stronie. Przeżyła, ale to, co działo się “w czasach pogardy”, położyło się głębokim cieniem na całym jej późniejszym życiu, a mówiąc wprost, zniszczyło je. Już podczas wojny pojawiły się plotki, rozsiewane przez ludzi z getta, że współpracowała z gestapo. Mimo iż potem rozpaczliwie próbowała oczyścić się z zarzutów, stając przed sądami i komisjami, które ją uniewinniły, nigdy nie zamknęła ust oszczercom. Po wyjeździe z Polski chciała zamieszkać w Izraelu, ale została tam źle przyjęta. Potem błąkała się po świecie, głównie jednak przemieszkując w Paryżu. Do końca swojego długiego życia (zmarła w roku 2007.) z obsesyjną konsekwencją próbowała odzyskać dobre imię, co koniec końców przypłaciła manią prześladowczą.
W zakończeniu książki Tuszyńska pisze: “Nie pisałam biografii. Chciałam opowiedzieć historię Gran w sposób, w jaki może jej doświadczyć ktoś, kto - jak ja - nie przeżył wojny, a jednocześnie z racji rodzinnych uwikłań przez lata ‘nie wychodzi z getta’”. Autorka nie tylko opowiada o przypadku konkretnej osoby, ale również snuje rozważania na temat możliwości dotarcia po wielu latach do prawdy o wojennych wydarzeniach, w sytuacji gdy większość świadków nie żyje, pamięć żyjących okazuje się zawodna, zaś świadectwa sprzed dziesięcioleci sprzeczne. Stawia pytanie, czy w ogóle istnieje jakakolwiek “prawda” o tych wydarzeniach? Zresztą Oskarżona... jest przede wszystkim książką pytań, na które trudno znaleźć jednoznaczne odpowiedzi, wyrazem bezradności współczesnych, gdy przychodzi im oceniać zachowania ludzi, którzy zmuszeni byli dokonywać dramatycznych wyborów w sytuacjach granicznych. I jest jeszcze czymś - opowieścią o trudnej przyjaźni Tuszyńskiej z Gran, trwającej przez ostatnie lata życia piosenkarki.

- Robert Ostaszewski