Kurtyzana i pisklęta

Krzysztof Niemczyk
Kurtyzana i pisklęta
  • Korporacja Ha!art
    Kraków 2007
    ISBN 978-83-89911-42-1
    160x230
    800 stron

Krzysztof Niemczyk był w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych w Krakowie postacią znaną w środowisku artystów i niezwykle wyrazistą: twórcą-outsiderem i kontestatorem łamiącym liczne konwencje obyczajowe, odmawiającym także zdecydowanie współpracy z oficjalnymi ośrodkami życia literackiego czy artystycznego. Malował, drukował opowiadania, ale przede wszystkim kształtował samego siebie poprzez sztukę maski i kostiumu, urządzał też coś w rodzaju publicznych skandalizujących performance’ów, wreszcie też pisał legendarną powieść, której żadne oficjalne wydawnictwo nie chciało opublikować. Dopiero w roku 1999 powieść ukazała się – ale po francusku, w Paryżu, gdzie zyskała spore zainteresowanie i pozytywne recenzje.
Kurtyzana i pisklęta to na poły fantastyczna historia pewnego profesora, który chce swymi pracami i wynalazkami kształtować nową rzeczywistość i dlatego współpracuje z komunistyczną władzą, nie może jednak uporać się z drobnomieszczańską, pazerną na dobra materialne rodziną, która czyha na jego pieniądze. W akcie zemsty postanawia zdeprawować i zniszczyć chłopców – latorośle znienawidzonych krewnych – a do tego celu chce użyć wdzięków starzejącej się dawnej kochanki. Ta – odmłodzona kosmetyczną sztuką – pojawia się w domu profesora i przystępuje do działania, choć jego wyniki daleko odbiegną od pierwotnych zamierzeń.
Powieść skonstruowana jest w oparciu o liczne motywy czerpane z Fausta, wiele tam również nawiązań do innych klasycznych dzieł literatury XIX i XX wieku. Niemczyk buduje w swym tekście wielkie, feeryczne, niekiedy monumentalne sceny o walorach malarskich i zarazem symbolicznych, ukazując za pośrednictwem przygód swoich bohaterów czasy współczesne jako teren starcia tradycyjnych wartości z demoralizacją nowego typu, której ulegają chłopcy i której ofiarą pada w końcu broniąca Piękna i Miłości kurtyzana. W tej nowoczesnej wersji Fausta motywy wzięte z Goethego ulegają niepokojącemu przemieszczeniu i reinterpretacji, dzięki czemu trzeba się nieźle natrudzić, aby zidentyfikować w tym świecie diabła. Opowiadając historię kurtyzany i chłopców-piskląt, Niemczyk najwyraźniej mitologizuje historię własną: dzieje outsidera zbuntowanego przeciw dzisiejszej degrengoladzie wartości.

- Jerzy Jarzębski

Krzysztof Niemczyk (1938-1994) pisarz, malarz, sytuacjonista i kontestator.