Polska i Polacy w propagandzie narodowego socjalizmu w Niemczech 1919-1945

Eugeniusz Cezary Król
Polska i Polacy w propagandzie narodowego socjalizmu w Niemczech 1919-1945
  • Instytut Studiów Politycznych PAN
    Collegium Civitas Press
    Oficyna Wydawnicza RYTM
    Warszawa 2006
    240x170
    848 stron
    ISBN: 83-88490-85-0, 83-922787-2-0, 83-7399-019-4

Książka należy do rozwiniętego w polskiej historiografii nurtu badania stereotypów narodowych. Dotyczy przypadku szczególnego: wizerunku Polski i Polaków, wytwarzanego przez silnie scentralizowany aparat propagandowy NSDAP, a od 1933 r.- III Rzeszy Niemieckiej.
Autor wskazuje na ścisły związek omawianego wizerunku z kolejnymi etapami niemieckiej polityki zagranicznej. Do 1934 r. obraz ten powielał wcześniejszy, negatywny wizerunek Polaków jako narodu zacofanego pod względem cywilizacyjnym i gospodarczym (Polnische Wirtschaft), dodając do niego silnie podkreślaną agresywność i zaborczość skierowaną przeciw ziemiom uznawanym przez twórców propagandy za niemieckie (Pomorze z Gdańskiem, Górny Śląsk). Po podpisaniu polsko-niemieckiego traktatu o nieagresji (1934) Polaków ukazywano jako element pozytywny, zdolny do porozumienia z Niemcami wbrew woli Anglii i Francji, odgrywających w tym obrazie rolę "czarnych charakterów". Silny antypolski zwrot nastąpił latem 1939 r. w związku z przygotowaniami władz niemieckich do wojny z Polską. Stary negatywny wizerunek wzbogacono o nowe elementy: przypisywaną Polakom "niższość" rasową i związaną z tym skłonność do popełniania zbrodni na spokojnych, bezbronnych Niemcach. Znacznie wzrosła też ilość publikowanych materiałów o treści antypolskiej. Od wiosny 1940 r. obraz Polaków, choć wciąż negatywny, ustąpił miejsca w propagandzie innym motywom. W 1943 r., a zwłaszcza pod koniec wojny prezentowano nowy wizerunek Polski jako nieszczęsnej ofiary wydanej na łup Stalinowi przez cynicznych Anglosasów.
Negatywny wizerunek Polaków jako narodu zacofanego i niezdolnego do posiadania własnego państwa był silnie zakorzeniony w masowej świadomości Niemców od końca XVIII w. Stąd antypolskie kampanie propagandowe były przyjmowane przez ogół ludności Niemiec łatwo i bez zastrzeżeń. Odbiorcy propagandy wykazywali rezerwę jedynie wobec obrazu pozytywnego z okresu od 1934 do początku 1939 r. Nieskuteczny był także ostatni obraz kierowany do ludności tak Niemiec jak okupowanych ziem polskich. Nie przekonał on Polaków do podjęcia współpracy z nazistami, nie był też czynnikiem konsolidującym społeczeństwo niemieckie wokół władz przeciw Rosjanom i Anglosasom.

- Jacek Adamczyk