Lawina i kamienie

Anna Bikont, Joanna Szczęsna
Lawina i kamienie
  • Prószyński i S-ka
    Warszawa 2006
    181×256
    584 strony
    ISBN: 83-7469-438-6
    Translation rights: Prószyński i S-ka

Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu to próba całościowego ujęcia związków między powojennym światem literackim i władzami socjalistycznego państwa. W tej obszernej (blisko 600 stron dużego formatu) publikacji wyróżnić można trzy wątki. Po pierwsze, poszczególne rozdziały Lawiny i kamieni tworzą wielowątkową opowieść o losach sześciu pisarzy, którzy zaraz po II wojnie światowej wstąpili w szeregi zwolenników nowego ładu politycznego, a po kilku latach przeszli do opozycji wobec komunistycznej władzy. Niektórzy z nich – Jerzy Andrzejewski i Wiktor Woroszylski – stali się liderami kręgów opozycyjnych, inni – Kazimierz Brandys i Tadeusz Konwicki – zerwali z oficjalnym życiem literackim, publikując swe książki za granicą lub w wydawnictwach niezależnych. Adam Ważyk jest dla autorek cenny jako autor głośnego, rewizjonistycznego Poematu dla dorosłych (1955), wreszcie w Tadeuszu Borowskim Bikont i Szczęsna widzą pisarza, który sam sobie wymierzył sprawiedliwość, popełniając w 1952 roku samobójstwo. Po drugie, w książce tej znajdziemy przegląd najważniejszych konfliktów na linii: pisarze – władza, jakie ujawniły się w Polsce w latach 1956-1989. Po trzecie, tom Lawina i kamienie zawiera teksty o charakterze polemicznym. Są to wypowiedzi skierowane przeciwko licznym publikacjom prawicowych historyków literatury i publicystów, którzy jednoznacznie potępiają artystów kolaborujących z władzami Polski Ludowej. Bikont i Szczęsna bynajmniej nie stają po stronie skompromitowanych pisarzy. Ich intencją jest próba zrozumienia, czym literaci kierowali się w swoich wyborach, jak po latach radzili sobie z brzemieniem hańby, jak usiłowali „odkupić” popełnione „grzechy”.

Dariusz Nowacki

Anna Bikont, Joanna Szczęsna – dziennikarki „Gazety Wyborczej”; wspólnie napisały biografię polskiej noblistki pt. Wisławy Szymborskiej pamiątkowe rupiecie, przyjaciele i sny (1997). Anna Bikont ogłosiła książkę reporterską My z Jedwabnego (2004), Joanna Szczęsna dwa tomu Zabaw literackich (książki o limerykach i epitafiach – obie 1998).