Z perspektywy muzyki

Bohdan Pociej
Z perspektywy muzyki
  • Więź
    Warszawa 2006
    149 x 212
    340 stron
    ISBN: 83-60356-05-X

Bohdan Pociej jest nie tylko wybitnym muzykologiem, ale także pasjonatem filozofii, wszechstronnym znawcą kultury i utalentowanym pisarzem. Dlatego jego książki o muzyce europejskiej, wydawane regularnie od ponad trzydziestu lat, w Polsce nie mają sobie równych.
O tym, w jak wyjątkowy sposób traktuje Pociej muzykę, świadczy tytuł jego najnowszej książki, na którą złożyły się szkice pisane w ciągu ostatniej dekady. Muzyka mianowicie jest dla Pocieja najdoskonalszą ze wszystkich form artystycznych, jakie kiedykolwiek stworzył człowiek. Bogactwo muzyki, jej formalne wyrafinowanie, zwłaszcza zaś niematerialny status ontologiczny, niepomiernie ja oddalają od teatru, malarstwa czy nawet literatury, zdecydowanie natomiast zbliżają do filozofii. Pociej z wielkim znawstwem porównuje systemy muzyczne epoki średniowiecza, baroku czy romantyzmu z dominującymi w tym samym czasie systemami filozoficznymi. W gruncie rzeczy jednak nie o wykazanie takich czy innych podobieństw tu chodzi. Według autora książki filozofia i muzyka to systemy równorzędne! Z perspektywy muzyki intelektualna głębia i metafizyczny horyzont naszej kultury są równie imponujące, jak „z perspektywy filozofii” – dowodzi polski muzykolog, a jest w tym tak przekonujący, że odtąd wiedzę na temat - dajmy na to - duchowości średniowiecza skłonni jesteśmy czerpać nie tylko z pism Tomasza z Akwinu, ale także z kompozycji mistrza Leonima ze Szkoły Paryskiej, który w XII wieku udoskonalił polifonię chorałową.
Książka Pocieja dzieli się na cztery części. W pierwszej autor przedstawia własną koncepcję historii muzyki, analizując twórczość muzycznych geniuszy: Monteverdiego, Bacha, Beethovena i Mahlera (w czasach postmodernistycznego relatywizmu Pociej chce i potrafi udowodnić ich wielkość). W drugiej jeszcze raz przeprowadza czytelnika przez kolejne epoki muzyczne, tym razem jednak skupiając się na głównych wyróżnikach obowiązującego w nich stylu (m.in. w fascynujący sposób prezentuje skomplikowane związki słowa i dźwięku w dawnej muzyce). W części trzeciej opisuje mistyczny aspekt kompozycji muzycznych (od średniowiecza do współczesności). W czwartej natomiast przedstawia sylwetki wybranych kompozytorów XX wieku, przede wszystkim polskich (Webern, Lutosławski, Panufnik, Górecki).
Ostatnie trzy szkice stanowią pewna niespodziankę. Ich bohaterami nie są bowiem kompozytorzy. Łatwo jednak zgadnąć, co Pociej odnalazł w filmowych obrazach Andrieja Tarkowskiego, poetyckich przekładach i esejach Zygmunta Kubiaka, wierszach Jarosława Marka Rymkiewicza. Oczywiście boską muzykę, która organizuje świat.

- Jacek Kopciński

Bohdan Pociej (ur. 1933) muzykolog, redaktor, jeden z najwybitniejszy i najbardziej oryginalnych polskich pisarzy i krytyków muzycznych, autor monografii Bacha, Mahlera, Lutosławskiego.