Pamięć po komunizmie

Paweł Śpiewak
Pamięć po komunizmie
  • Słowo/obraz terytoria
    Gdańsk 2005
    140 x 225
    272 strony
    ISBN 83-7453-600-4

Polska wychodziła z epoki komunizmu bogata w wiedzę i przemyślenia, czym jest stalinizm, terror czy ideologiczna indoktrynacja. Zachowaliśmy jasne przekonanie, na czym polega wyjątkowość totalitaryzmu i zła, jakie ze sobą niesie. Ale mimo to po roku 1989 całe to doświadczenie ulegało stopniowej banalizacji i relatywizacji. Politycy i publicyści dla doraźnych celów politycznych, niepomni nawet własnych słów, wycofywali się ze swoich dawnych ocen, rezygnując nie tylko z rzetelnego oceny dziedzictwa komunizmu, a również jego rozliczenia. Język antytotalitarny ustąpił wobec języka pragmatycznego.
Prezentowana książka skupia się na mowie publicznej. Pokazuje, jakimi językami posługiwali się zwolennicy przyspieszenia, lustracji, dekomunizacji i ci, którzy głosili hasła wybaczania i zapominania. Dotyczy zarówno sfery ekonomicznej, politycznej, jak i przedstawienia historii PRL-u oraz – co ważne – roli intelektualistów w budowanie systemu komunistycznego. Trudno omówić pokrótce wszystkie wątki poruszone w tej obszernej, ponad 270 stronnicowej książce. Śpiewak przedstawił w niej krótką historię "budowania polskiej demokracji", zajął się kwestią "lustracji, dekomunizacji i pamięci", omówił dyskusje prasowe poświęcone historii PRL, wrócił też do debaty o postawach ludzi kultury w czasach PRL ("zniewolony umysł"), by w końcu wystąpić „przeciw znijaczeniu”. „Oczywiście – zauważa jeden z komentatorów – Paweł Śpiewak nie mógł utrzymać się w roli obserwującego na chłodno ludzkie mrowisko socjologa – ma od dawna temperament publicysty, a od niedawna polityczne ambicje. To zdecydowało o charakterze tej książki, stała się ona opisem rzeczywistości, żywiołowo przekształcającym się w polemikę”.

Paweł Śpiewak (ur.1951) profesor UW, historyk idei, socjolog, publicysta, obecnie poseł Sejmu RP. Przez wiele lat zajmował się zachodnią, przede wszystkim liberalną i konserwatywną, myślą antytotalitarną i wolnościową, obecnie interesują go teorie demokracji i ich funkcjonowanie.