Pisma

Tadeusz Kantor
Pisma
  • Tom pierwszy
    Metamorfozy. Teksty o latach 1934-1974
    Ed. Krzysztof Pleśniarowicz
    Zakład Narodowy im. Ossolińskich
    Wrocław 2005
    170×244
    600 stron
    ISBN 83-04-04732-2

    Tom Drugi
    Teatr śmierci. Teksty z lat 1975-1984
    Ed. Krzysztof Pleśniarowicz
    Zakład Narodowy im. Ossolińskich
    Wrocław 2004
    170×244
    492 strony
    ISBN 83-04-04733-0

    Tom Trzeci
    Dalej już nic... Teksty z lat 1985-1990
    Ed. Krzysztof Pleśniarowicz
    Zakład Narodowy im. Ossolińskich
    Wrocław 2005
    170×244
    512 stron
    ISBN 83-04-04734-9

W 2005 roku obchodziliśmy dziewięćdziesięciolecie urodzin Tadeusza Kantora, a zarazem piętnastą rocznicę jego śmierci. Najważniejszym sukcesem wydawniczym tych obchodów była od dawna wyczekiwana edycja trzech tomów Pism artysty. W skład owych tomów, blisko 1600 stron druku, weszły wypowiedzi opublikowane przez artystę za życia, przeznaczone przezeń do druku oraz udostępnione w archiwum „Cricoteki”.
Już na pierwszy rzut oka widać pożytki płynące z tej edycji: wreszcie wypowiedzi teoretyczne, manifesty, najrozmaitsze wywiady, przewodniki po spektaklach i noty Kantora zostały usystematyzowane i odniesione do poszczególnych etapów rozwoju jego idei artystycznych. Co więcej, Kantor - znany z temperamentu i artystowskiej postawy - jawi się w tych tekstach jako precyzyjny i głęboko świadomy teoretyk sztuki i widowisk, twórca awangardowy. który swą praktykę artystyczną ex post poddaje namysłowi i konfrontacji ze zjawiskami i tendencjami sztuki na świecie. Ta skłonność do autorefleksji, wnikliwego wyznaczania własnego miejsca i autonomicznej przestrzeni dla swojej sztuki - w lekturze odsłania się wprost jako pasjonująca przygoda intelektualna. Budzi respekt dla szerokiej perspektywy oglądu historycznych zmian. To niezmiernie cenne, bowiem poza wydawanymi przez „Cricotekę” informatorami, kilkoma monografiami o artyście, a wreszcie jego znakomitymi Lekcjami mediolańskimi z 1986 (Kraków 1991) o tendencjach zwanych „manierami”, konstruktywistycznej i surrealistycznej - Kantor w powszechnej świadomości pozostawał awangardowym artystą, autorem happeningów, twórcą przedstawień i seansów Cricot 2. Jego wywiady, wypowiedzi, komentarze były rozproszone po periodykach, katalogach wystaw i programach teatralnych.
W tomie pierwszym - Metamorfozy - zamieszczono wypowiedzi dotyczące lat 1934-74. Dają one obraz i świadectwo drogi Kantora od studiów na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, poprzez działalność okupacyjnego Teatru Niezależnego, po już powojenne Gry z Witkacym, które artysta uprawiał w swoim teatrze (m.in. Mątwa 1956, W małym dworku 1961 czy Kurka wodna 1967).
Tom drugi Pism to dokument okresu świetności i sławy Kantora i Cricot 2. Jego Teatr Śmierci zmienił oblicze sceny XX wieku. To czas podróży po krajach Europy, Iranie, Izraelu, Australii, Japonii, USA, Meksyku, Brazylii... z Umarłą klasą, cricotage'em Gdzie są niegdysiejsze śniegi i spektaklem Wielopole, Wielopole. Odbiciem tego czasu są słynne manifesty Teatr Śmierci i Mały manifest, partytury spektakli wraz z komentarzami o odmianach w tekście (przede wszystkim legendarnej Umarłej klasy, którą wydrukowano w drugim tomie Pism po raz pierwszy w języku polskim). Obok tych dokumentów czytelnik natrafia na rozmaite notatki reżyserskie, odautorskie noty i wyciągi z programów (wraz obsadami) czy głośny esej z 1980 Miejsce teatralne.
Trzecia część Pism Kantora, zatytułowana jak cykl prac artysty Dalej już nic..., przynosi jego refleksje i wypowiedzi z ostatnich sześciu lat życia.

- Grzegorz Janikowski, Nowe Książki 8/2005