Europa i jej narody

Krzysztof Pomian
Europa i jej narody
  • słowo/obraz terytoria
    Gdańsk 2004
    140x225
    262 strony
    ISBN 83-84405-73-3

Esej o Europie i jej narodach Pomian kończył pisać w roku 1989, kiedy rozpadał się blok radziecki w Europie środkowo-wschodniej. Pierwsza wersja książki zaczyna się od Rzymu pod naporem barbarzyńców, a zatrzymuje u progu pierwszej wielkiej wojny. W wydaniu z roku 2004 Pomian dodaje jeszcze kilka tekstów finalnych o integracji europejskiej. Tematem zasadniczym Europy i jej narodów jest właśnie jednoczenie się kontynentu. W Polsce jest to przedmiot nie kończących się sporów o bieżącym podtekście politycznym: część Polaków uważa, że Polska nigdy z Europy nie wyszła, toteż nie musi do niej "wracać', zwłaszcza na warunkach innych niż ustanowione przez siebie.
Pomian streszcza te warunki tak: "Europa nawróci się na sarmacki katolicyzm i uzna zasadę liberum veto". I pod takimi warunkami nie zamierza się podpisywać. Przestrzega przed "wirusem partykularyzmu narodowego, państwowego, ideologicznego" jako największym niebezpieczeństwem dla współczesnej próby zjednoczenia Europy. Jego Europa jest pluralistyczną wspólnotą wartości, wyrasta z ścierania się kolejnych centrów i peryferii, wędrówki granic i idei, reformacji i kontrreformacji, "niskiego" i "wysokiego" w kulturze.

- Adam Szostkiewicz