Mgła

Kaja Malanowska
Mgła
  • Znak
    sierpień 2015
    135 x 210
    704 strony
    ISBN: 978-83-240-3504-5

Mgła Kai Malanowskiej jest dobrze napisanym kryminałem wzbogaconym o przekaz społeczny, a także o pewien oddech poetycki. Na warszawskim Mokotowie zostaje zamordowana młoda kobieta. Podejrzewana jest Czeczenka, która sprzątała w mieszkaniu ofiary, odrzucony kochanek, były narzeczony... Sprawą zajmują się Adela Ruchniewicz i Marcin Sawicki. Adela, zawsze ubrana ze smakiem (autorka starannie odnotowuje każdy zestaw ubrań), samotna kobieta około czterdziestki, obdarzona jest wyjątkową empatią – w niektórych przypadkach niezwykle wyczuloną, w innych niemal szczątkową. Zabójstwo Zofii Wagner to jej pierwsza sprawa po przeniesieniu z Wrocławia. Jej współpracownik, Marcin,  tworzy kontrast, różni się od Adeli podejściem do estetyki (choć w czasie trwania śledztwa dzięki kobiecie zaczyna dostrzegać niuanse piękna wokół siebie), języka, żartów – Sawicki jest zaniedbanym mężczyzną tkwiącym w ledwo tlącym się małżeństwie oraz w okopach męsko-przaśnego stylu komunikacji.

Wejście Adeli w zdominowany przez mężczyzn świat policji („My tu, proszę pani, działamy w warunkach trudnych do zniesienia nawet dla mężczyzny w pełni sił. Nigdy nie wiadomo, kiedy i gdzie ruszymy na akcję. Taka młoda dziewczyna... W jaki sposób pogodzi pani rodzinne obowiązki, męża, dzieci z...”) otwiera pole refleksji na temat „kobiece/męskie”. Kaja Malanowska rozgrywa to bardzo ciekawie – rysuje szereg różnorodnych postaci kobiecych (Adela, sekretarka w stołecznej komendzie, żona Sawickiego, siostra Adeli i inne) zaprzeczających stereotypowym opozycjom „miękkie-twarde”. To ważna zaleta tej książki – Malanowskiej udaje się wyjść poza schematyczne ukazywanie bohaterów, na uznanie zasługuje to, że żadnego z nich autorka nie traktuje z pogardą. Dzięki temu także i czytelnik czuje się potraktowany z szacunkiem.

Poza wątkiem męskości i kobiecości pojawiają się w Mgle inne istotne wątki społeczne, z których najważniejsze są dwa – dotyczące uchodźców oraz aberracji na tle religijnym. Jeden i drugi temat potraktowany jest kilkuwymiarowo, nie mamy więc szablonowych „złych, zacofanych, ksenofobicznych” przeciwstawionych kilku „mądrym, światowym, oczytanym”. Malanowska wskazuje na konieczność poszerzania wiedzy (jeden z bohaterów ignoruje różnice kulturowe między Czeczenami a Gruzinami), na potrzebę empatii, pokazuje jednak także trudności wynikające ze zderzenia kultur („Niestety zdarza się często, że bojownicy o wolność, ci najdzielniejsi, którzy wiele w przeszłości wycierpieli, za bardzo się radykalizują. Wojna wypacza i degeneruje. Nie tylko agresorów, również tych, którzy z nimi walczą” – mówi bohaterka pracująca w ośrodku dla uchodźców.). Ważnym tematem Mgły są potrzeby, deficyty emocjonalne, traumy, które pchają ludzi do radykalizowania światopoglądu, do wchodzenia w ruchy opierające się na religiach, a mające mroczne motywacje bazujące na lęku.

Z psychologicznego punktu widzenia Mgła jest książką, w której wiele spraw rozgrywa się w parach. Parę tworzą Adela i Marcin, ale także Adela i ofiara, czyli Zofia Wagner (kobiety łączy pedanteria, perfekcjonizm, zadaniowe podejście do życia), parę tworzą także Adela i jej przyrodnia siostra – każda realizując dopełniający się, inny wariant życia. Psychologia, także psychologia z pogranicza jawy i snu, jest kluczowa w książce Kai Malanowskiej. Adela część swoich inspiracji do pracy czerpie ze snów, ich opisy są ważną częścią narracji. Opisując reakcje i wrażliwość bohaterki, jej odmienność („Obrazy, dziwne szczegóły, cudze emocje i strzępki myśli bezustannie atakują nasze umysły. Normalni ludzie umieją je jednak ignorować. Oddzielają rzeczywiste informacje od mglistych wrażeń. Przeczucia traktują jak szum radiowy albo odgłos samochodów jadących ulicami, który zawsze nam towarzyszy, a jednak go nie słyszymy”.), autorka zadaje pytanie o normy. Pytanie to elegancko i poetycko zanurza w mgle, nie rozstrzyga go. Bo mgła, charakterystyczna dla warszawskiego przedwiośnia, ale także mgła jako stan umysłu, duszy – jest w końcu tytułową bohaterką Malanowskiej.

Mgła to pierwszy kryminał Kai Malanowskiej, która do tej pory opublikowała między innymi Drobne szaleństwa dnia codziennego i Patrz na mnie, Klaro (książka nominowana do Nagrody Nike).

– Agnieszka Drotkiewicz