Muminki

02.03.2015 Tove Jansson
#
  • EneDueRabe
    Gdańsk 2015
    Tłumaczenie: Ewa Kozyra-Pawlak
    215 x 305
    98 stron
    ISBN: 9788362566297

Jeśli ktoś nie urodził się na bezludnej wyspie, w wiosce Beduinów czy w amazońskiej puszczy, to musiał chociaż słyszeć o Muminkach. Przygody rodziny sympatycznych trolli oraz ich przyjaciół – Migotki, Włóczykija, Małej Mi czy Ryjka, od 70 lat możemy śledzić na kartach powieści i komiksów, w kinach, radiu i telewizji. Wszystko to za sprawą wszechstronnej Tove Jansson.

Powszechnie wiadomo, że Tove Jansson była nie tylko wybitną pisarką, ale także utalentowaną rysowniczką. Przez wiele lat rysowała dla fińskiego pisma satyrycznego „Garm”, własnoręcznie zilustrowała wszystkie swoje książki, a także inne arcydzieła europejskiej literatury dziecięcej, jak m. in. „Hobbit, czyli tam i z powrotem” Tolkiena, czy „Alicja w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla. Niewiele osób w Polsce wie jednak, że była także autorką komiksów o bohaterach własnej prozy – Muminkach. W sto pierwszą rocznicę urodzin artystki doczekaliśmy się polskiej edycji pierwszego z pięciu tomów kompletnego wydania komiksów prasowych o Muminkach, z lat 1954-1959, na które składa się aż 1645 pasków. Wydawnictwo „Ene Due Rabe” przygotowało go w oparciu o głośne wydanie kanadyjskiej oficyny „Drawn & Quarterly”.

Pierwsze podejście Jansson do komiksów o Muminkach miało miejsce bardzo wcześnie, bowiem już w latach 1947-1948, a więc równocześnie z trzecim tomem cyklu książek, zatytułowanym „W dolinie Muminków”. Jednak to dopiero zawarty w 1953 r. kontrakt z British Associated Newspapers, wydawcą największego w tamtym czasie dziennika na świecie, „Evening News”, spowodował, że komiksy te zaczęły powstawać regularnie. Odtąd 20 milionów czytelników w ponad 40 krajach codziennie, aż do roku 1975, mogło śledzić przygody fińskich trolli na ostatniej stronie swojej ulubionej gazety. W szczytowym momencie popularności Muminków paski z „Evening News” przedrukowywało aż 120 innych tytułów prasowych.

Wydany właśnie album zawiera pierwsze cztery opowieści, które ukazały się na łamach „Evening News” w latach 1954-1955: „Muminek i zbójcy”, „Muminek i życie rodzinne”, „Muminki na  Riwierze” i „Muminki na bezludnej wyspie”. Od 1957 r. przy produkcji pasków pomagał Tove jej brat – Lars Jansson. W sumie stworzyli oni wspólnie 21 historii, które będziemy mogli przeczytać w kolejnych tomach. Warto zwrócić uwagę, że choć część z nich ukazała się już w Polsce w latach 2005-2007, to dotychczas były one prezentowane wybiórczo i niechronologicznie. W 1960 r. Lars Jansson przejął serię w londyńskim dzienniku i przez następne pięć lat stworzył samodzielnie kolejne 52 opowieści. Wszystkie 73 komiksy o Muminkach w ciągu ostatniej dekady zebrało i wydało kanadyjskie wydawnictwo „Drawn & Quarterly”.

Polski wydawca zachował pionowy układ książki i twardą oprawę – choć niestety pozbawiono ją płóciennego grzbietu. Z pasków zniknęły nareszcie irytujące oznaczenia „Copyright”, które w poprzednim polskim wydaniu nieprzyjemnie rzucały się w oczy. Nie udało się wprawdzie zachować odręcznego liternictwa w dymkach, ale dobrany font ładnie harmonizuje z rysunkami Tove. Papier jest przyjemny w dotyku, a druk dobrze wysycony. Opowieści rozdzielone są pustymi kartami, zaś cały album otwiera i kończy intensywnie czerwona wyklejka, przedstawiająca szkice Muminka wykonującego najróżniejsze dziwne czynności.

Do ogromnej popularności Muminków w Polsce przyczynił się bez wątpienia serial lalkowy, zrealizowany przez Studio Małych Form Filmowych „Se-ma-for” w Łodzi, w latach 1977-1982. Produkcja ta do dziś ma swoich zagorzałych fanów, przede wszystkim w Japonii, gdzie kilkukrotnie podchodzono do ekranizacji cyklu. Najdłuższa i najbardziej znana seria rysunkowa, wyprodukowana w Japonii, w latach 1990-1991, zagościła na ekranach naszych telewizorów już w maju 1993 r. w formie piątkowej wieczorynki. Wszystkie 104 odcinki wyemitowano ponownie w telewizji publicznej w latach 2006-2007, dzięki czemu aż trzy pokolenia Polaków miały okazję dorastać w towarzystwie poczciwych trolli. Na motywach cyklu  powstało także wiele słuchowisk, m.in. kultowe „Lato Muminków” z muzyką Tadeusza Woźniaka.

W styczniu 1952 r. Charles Sutton z British Associated Newspapers napisał w liście do Jansson: „Jest oczywistym, że rodzina Muminków przemawia do dzieci, ale wydaje nam się, że te wspaniałe stworzenia mogłyby w formie komiksowych pasków stanowić satyrę tzw. cywilizowanego świata”. Pomimo upływu czasu Muminki są nadal doskonałym zwierciadłem, w którym z zaskoczeniem przegląda się współczesny człowiek, znajdując tam szereg właściwych sobie postaw i sytuacji. Sprzyja temu atrakcyjne wizualnie medium, jakim jest komiks. Po roku 1975 z komiksami o Muminkach mierzyli się kolejni artyści – m. in. duński rysownik Mårdøn Smet, oraz bracia Jukka i Kimmo Torvinenowie z Finladii – żaden z nich jednak nie dorównał duetowi Tove i Larsa Janssonów.

Artur Wabik