Jacek Dukaj

Wroniec

15.02.2010

"Wroniec" to niezwykła, pełna przemocy i okrucieństwa baśń o stanie wojennym. Mimo że głównym bohaterem jest tu kilkuletni chłopiec, a utwór jest wzorowany na opowieściach dla dzieci, jest to bajka magiczna przeznaczona dla dorosłego czytelnika. Kim jest tytułowy Wroniec? To wielki czarny ptak, który porywa ojca malutkiego Adasia. Wojacy-Wroniacy zabierają z mieszkania, do którego wtargnęło ptaszysko, rodzinę chłopca. Adaś został ocalony przez sąsiada, pana Betona. Wraz z nim, gubiąc go kilka razy po drodze, przemierza mroczne miasto w poszukiwaniu swoich bliskich. Niekiedy fruwa nad miastem niesiony przez U-Lotkę. Przygody Adasia to ponura fantasmagoria. Miasto zostało opanowane przez żelazne Suki (monstra podobne do wielkich psów), Złomoty (mechaniczne smoki machające siedmioma pałami) i GAZ-y (lewiatany wchłaniające ludzi), na każdym kroku czają się Bubeki i Szpicle, a drzewa i dachy obsiadły wredne ptaszyska gotowe w każdej chwili rzucić się na Pozycjonistów, zwanych też Opornymi. Baśń Dukaja otwiera motto z Lewisa Carrolla. I rzeczywiście z "Przygodami Alicji w Krainie Czarów" utwór ten ma wiele wspólnego. Po pierwsze, pełno tu Carrollowskiej inwencji językowej, nie tylko słowotwórczej, co jest jedną z atrakcji "Wrońca". W opowieść wcinają się też dowcipne rymowanki. Po drugie i ważniejsze, Adaś niczym Alicja za wszelką cenę chce się połapać w tajemniczym świecie dorosłych, oczywiście po to, żeby wykryć rządzące nim prawa. Natomiast intencje, jakimi kierował się sam autor, nie są do końca jasne. "Wroniec" nie tylko wikła się w ciągle żywy spór o stan wojenny, ale też może być postrzegany jako swoisty eksces artystyczny. Można w nim widzieć niezwykle wyrafinowaną grę literacką, swoiste ćwiczenie fantazji i stylu, ale można mu też przypisać przeróżne znaczenia polityczne. Bez wątpienia jest to utwór okazały i ważny nie tylko z powodów estetycznych.

Dariusz Nowacki

Jacek Dukaj (ur. 1974) Jeden z najbardziej podziwianych i utytułowanych pisarzy młodszego pokolenia. Uprawia fantastykę, głównie w odmianie science fiction; pierwszy polski laureat Europejskiej Nagrody Literackiej (2009).