Cele i działania Instytutu Książki oraz ich realizacja w latach 2004 i 2005.

W latach 2004-2005 Instytut Książki realizował podstawowe cele działań zawarte w Narodowej Strategii Rozwoju Kultury, a tym samym we własnym statucie. Celami strategicznymi są:

• zwiększenie zainteresowania polską książką na świecie
• wzrost zainteresowania książką i podniesienie poziomu czytelnictwa w Polsce

Działania promocyjne Instytutu Książki z założenia mają charakter ciągły i długofalowy. Obliczone są na budowę trwałej obecności polskiego dorobku edytorskiego zarówno wśród polskich, jak i zagranicznych czytelników. Priorytetami tych działań są:

1. poprawa efektywności promocji polskiej książki za granicą.
2. promocja czytelnictwa i wsparcie sektora książki.

Ad. 1.  W działaniach międzynarodowych priorytetem Instytutu jest poprawa efektywności promocji polskiej książki za granicą. Realizacja odbywa się poprzez:

• profesjonalną prezentację polskiej literatury na najważniejszych targach książki w Europie i na świecie

Instytut Książki w latach 2004-2005 zorganizował prezentacje polskiej literatury na 30 międzynarodowych targach książki (215 wyjazdów polskich wydawców; 51 spotkań  autorskich polskich pisarzy w ramach targów). Szczegółowe zestawienie poniżej:

• Wilno, 19-22.03.04, 9 m kw, spotkanie z Markiem Ławrynowiczem i z poezją Tadeusza Różewicza
• Londyn,    14-16.03.04, 9 m kw, Polska, wraz z Republiką Czeską, Słowacją, Węgrami oraz Słowenią pojawiła się w charakterze Market Focus Country
• Paryż, 19-24.03.04, 95 m kw, spotkania z: Antoni Libera, Włodzimierz Odojewski, Stanisław Bereś; dyskusja nt. obecności literatury polskiej we Francji i literatury francuskiej w Polsce
• Lipsk, 25-28.03.04, 77 m kw, spotkania z: Andrzej Stasiuk, Janusz Głowacki, Małgorzata Saramonowicz, Wojciech Kuczok
• Bolonia, 14-17.04.04, 64 m kw, zaprezentowało się 10 polskich  wydawnictw
• Buenos Aires, 23.04-13.05.04, 64 m kw, spotkania towarzyszące: „Gombrowicz – pisarz polski czy argentyński”, „A po Gombrowiczu? – nowa proza polska” oraz „Wszyscy kochamy Julia – recepcja literatury argentyńskiej w Polsce”
• Moskwa, 1-6.09.04, 84 m kw, spotkania z: Adam Michnik, Stefan Chwin, Zbigniew Kruszyński, Adam Wiedemann
• Lwów, 16-19.09.04, 96 m kw, spotkania z: Olga Tokarczuk, Tomasz Piątek, Krzysztof Varga, Andrzej Stasiuk, Daniel Odija, Edwin Bendyk, Bohdan Zadura, Mariusz Grzebalski, Marta Podgórnik, Krzysztof Siwczyk, Agnieszka Wolny-Hamkało, Marcin Hamkało, Bogusław Kierc, Paweł Smoleński
• Goeteborg, 23-26.09.04, 32 m kw   
• Frankfurt, 6-10.10.04, 250 m kw, swoją ofertę prezentowało 49 wydawców
• Kijów, 19-22.05.04, 9 m kw  
• Moskwa II, 1-5.12.04, 33 m kw, spotkania z: Antoni Libera, Paweł Huelle i Józef Hen
• Wilno, 10-13.02.05, 6 m kw, spotkanie z Wojciechem Kuczokiem
• Jerozolima, 13-18.02.05, 33 m kw, spotkania z: Paweł Huelle, Joanna Olczak-Ronikier
• Londyn, 13-15.03.05, 1 m kw, prezentacja w ramach sieci Literature across Frontiers
• Lipsk, 17-20.03.05, 81 m kw, spotkania z: Manuela Gretkowska, Paweł Smoleński
• Paryż, 18-23.03.05, 49,5 m kw, spotkanie z Markiem Bieńczykiem
• Bolonia, 13-16.04.05, 40 m kw, swoją ofertę prezentowało 15 wydawców
• Buenos Aires, 18.04-9.05.05, wspólna prezentacja wraz z Niemcami, Francją i Grecją na stoisku „Books from Europe”
• Praga, 5-8.05.05, spotkanie z Edwardem Pasewiczem
• Saloniki, 18-22.05.05, Konferencja instytucji europejskich zajmujących się promocją literatury za granicą
• Nowy York, 1-5.06.05, 9 m kw   
• Moskwa, 7-12.09.05, 153 m kw, prezentacja twórczości Tadeusza Różewicza, spotkania z: Wojciech Kuczok, Jerzy Sosnowski, Dorota Masłowska
• Lwów, 15-18.09.05, 30 m kw, spotkanie z Manuelą Gretkowską
• Goeteborg, 29.09-2.10.05, 9 m kw, spotkanie z: Inga Iwasiów, Krzysztof Varga
• Frankfurt, 19-24.10.05, 250 m kw, swoją ofertę prezentowało 48 wydawców
• Guadalajara, 26.11-4.12.05, wspólna prezentacja wraz z Niemcami, Francją i Grecją na stoisku „Books from Europe”
• Moskwa, 30.11-4.12.05, 43 m kw, spotkania z: Olga Tokarczuk, Michał Witkowski, Sławomir Shuty, Cezary Wodziński
• Pekin, 1-5.09.05, prezentacja książek podczas festynu pod nazwą „Ulica Europy” oraz na międzynarodowych targach książki (we współpracy z ambasadą RP)
• Tibilisi, 09.05, prezentacja książek w ramach Europejskiego Tygodnia Książki we współpracy z ambasadą RP)

W latach 2005 i 2006, chcąc skuteczniej promować polską literaturę jako ważny składnik wspólnego europejskiego dziedzictwa, a także by obniżyć koszty zamorskich ekspozycji, Instytut Książki współorganizuje duże, 200 metrowe europejskie stoiska „Books from Europe” na ważnych, choć odległych międzynarodowych targach książki w Buenos Aires, Guadalajarze (Meksyk), Sao Paulo i Tajpej. Partnerami Instytutu w tym przedsięwzięciu są: Francja, Grecja i Niemcy. Inicjatywa jest w 50 % finansowana przez Komisję Europejską.

• przygotowywanie programów literackich oraz organizację spotkań z polskimi autorami w ramach dużych imprez promocyjnych typu „Rok Polski w…” oraz międzynarodowych festiwali literackich

W ramach międzynarodowych festiwali literackich i programów promocyjnych typu „Rok Polski w...” oraz w ramach autorskiego festiwalu Instytutu „Cztery Pory Książki” i innych imprez literackich Instytut zorganizował 34 spotkania autorskie, panele i dyskusje literackie. W największych organizowanych przez Instytut spotkaniach tego typu brało udział średnio 150-200 osób.

• pobudzanie zainteresowania zagranicznych wydawców literaturą polską poprzez składanie im propozycji książek do wydania oraz dostarczanie ciągłej informacji o nowych książkach z Polski (katalogi New books from Poland z fragmentami tłumaczeń), a także pomoc przy ustalaniu właścicieli prawa autorskich oraz nawiązywaniu kontaktów z ich właścicielami itp.

Instytut Ksiażki w ciągu 2 lat wydał 12 edycji katalogów „Nowe książki z Polski” prezentujących literaturę polską (w tym 2 francuskie, 4 angielskie, 4 niemieckie oraz obszerniejsze prezentacje po rosyjsku i ukraińsku, na targi hispanojęzyczne przygotowywane są zawsze mutacje tych materiałów po hiszpańsku) w średnich nakładach 1500 egz., 56 ulotek o autorach towarzyszących ich spotkaniom autorskim za granicą oraz 3 ulotki tematyczne. 

• przygotowywanie polskich numerów znaczących zagranicznych pism literackich

W roku 2004 Instytut Książki przygotował prezentację trzynastu poetów polskich XX w. w niemieckim piśmie literackim „Die Horen”. Obecnie trwają prace nad przygotowaniem numeru tego pisma w całości poświęconego literaturze polskiej. Numer ma się ukazać w sierpniu 2006. 

• wspieranie środowiska tłumaczy literatury polskiej na języki obce poprzez dostarczanie wszelkich potrzebnych informacji o polskich książkach, a także program stypendialny adresowany do tłumaczy

W maju 2005 Instytut zorganizował  I Światowy Kongres Tłumaczy Literatury Polskiej. W 3 dniowych warsztatach prowadzonych przez historyków literatury, krytyków literackich, dziennikarzy i wydawców wzięło udział 170 tłumaczy z polskiego z 50 krajów świata.

Instytut wraz z Uniwersytetem Jagiellońskim powołał do życia Kolegium Tłumaczy – program pobytowo-stypendialny dla tłumaczy z polskiego na języki obce. W krakowskiej Willi Decjusza co roku gościć będzie 8 adeptów sztuki przekładu, korzystając z warunków do pracy oraz możliwości nawiązywania kontaktów i dokumentacji tłumaczeń.

W związku z inauguracją Kolegium 26 listopada w Krakowie odbył się organizowany przez Instytut zjazd przedstawicieli wszystkich najważniejszych europejskich centrów dla tłumaczy. Uczestnicy spotkania dyskutowali o zasadach funkcjonowania swych instytucji, o udziale tłumaczy w życiu literackim oraz o możliwościach współpracy między poszczególnymi centrami. W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele 16 europejskich centrów dla tłumaczy.

• ustanowienie nagrody dla najwybitniejszych popularyzatorów polskiej literatury - Transatlantyk

Na gali kończącej Kongres po raz pierwszy wręczona została nagroda dla najlepszego ambasadora polskiej literatury za granicą Transatlantyk. Do pierwszej edycji nagrody zgłoszono 50 kandydatów z 25 państw. Decyzją jury  otrzymał ją Henryk Bereska; przyznano również nagrodę pozaregulaminową dla Stanisława Barańczaka. Jest to nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wynosi 10.000 euro, przyznawana będzie corocznie.

• program dofinansowujący  zagraniczne wydania polskich książek – Polski Program Translatorski ©POLAND – pozwalający obniżyć koszty wydawcy i umożliwiający podniesienie nakładów polskich książek ukazujących się za granicą

W ramach Programu Translatorskiego ©POLAND, wspierającego zagraniczne wydania polskich książek w ciągu 2 ostatnich lat rozpatrzono 236 wniosków z 36 krajów; przyznano 206 dotacji na łączną kwotę 1 819 046 złotych. W jury programu pracowało czterech ekspertów: Hieronim Grala, Małgorzata Łukasiewicz, Piotr Sommer i Jan Zieliński. Obecnie zastąpili ich: prof. Jerzy Jarzębski, dr hab. Marek Zaleski i dr Andrzej Kopacki.

• stworzenie i obsługę internetowego systemu informacyjnego o literaturze  polskiej www.instytutksiazki.pl (dostępne także pod adresem www.bookinstitute.pl) w obcojęzycznych wersjach (obecnie angielska i niemiecka) w celu lepszej dostępności informacji o literaturze polskiej dla międzynarodowej społeczności internetowej

Portal internetowy Instytutu Książki www.instytutksiazki.pl (dostępny także pod adresem www.bookinstitute.pl) zawiera obszerną bazę informacyjną o literaturze polskiej. Jego wersja angielska i niemiecka jest dostosowywana do potrzeb odbiorcy z danego obszaru językowego – przewidziano również możliwość dodania nowych wersji językowych (najprawdopodobniej w najbliższym czasie będzie to wersja francuska i hiszpańska, gdyż materiały w tych językach Instytut przygotowywał i zgromadził w ilości pozwalającej na obszerną prezentację).

Instytut Książki z partnerami z Węgier, Czech, Słowacji, Słowenii, Austrii, Włoch, Holandii, Francji i Niemiec współorganizuje również dwa duże międzynarodowe projekty internetowe: babel web antology oraz NEDWEB. Są to projekty, które będą prezentować literaturę Europy w językach ojczystych uczestników oraz w tłumaczeniach na języki uczestników projektów, a także na angielski. Instytut Książki wraz z współorganizatorami stara się o dofinansowanie projektów ze środków Komisji Europejskiej.

• tworzenie biblioteki literatury polskiej w przekładach

Biblioteka Instytut Książki w zamierzeniu jest największym krajowym zbiorem literatury polskiej w przekładach na języki obce. Ma służyć tłumaczom, wydawcom i wszystkim zainteresowanym polska książką. W ciągu ostatniego roku biblioteka Instytutu wzbogaciła się o 2182 pozycji, w tym o komplety tłumaczeń na języki obce Schulza, Kapuścińskiego, Szymborskiej, Lema oraz znaczące wybory tłumaczeń Miłosza, Gombrowicza, Konwickiego, Mrożka i innych. Biblioteka Instytutu współpracuje z Biblioteka Narodową przy kompletowaniu bibliografii światowych poloniców.

Ad. 2. W kraju priorytetem działań Instytut Książki jest promocja czytelnictwa i wsparcie sektora książki, co odbywa się poprzez:

• intensyfikację polskiego życia literackiego
• popularyzację najlepszych książek i ich autorów
• przypominanie zapomnianych pisarzy poprzez akcentowanie rocznic literackich

W listopadzie 2004 roku Instytut Książki rozpoczął realizację imprez z cyklu Festiwal Książki 4 PORY KSIĄŻKI.  Festiwal to całoroczny projekt promocji czytelnictwa i współczesnej literatury, ze szczególnym naciskiem na polską. Głównym elementem festiwalu są spotkania autorskie. Spotkaniom towarzyszą komplementarne imprezy okołoliterackie: prezentacje filmowe, wystawy sztuki współczesnej, koncerty i panele dyskusyjne. Oprócz standartowych spotkań autorskich, które odbywają  się w przestrzeniach publicznych oraz imprez towarzyszących niezwykle ważnym elementem festiwalu są imprezy przygotowane z myślą o tych, którzy na co dzień nie uczestniczą w sposób czynny w życiu literackim.

Festiwal był realizowany w czterech głównych programach:
Pora poezji, Poplit, pora literatury popularnej, Pora prozy, Pora kryminału. Łącznie odbyło się 96 spotkań z udziałem 131 autorów w  5 miastach (Kraków, Warszawa, Poznań, Wrocław, Łódź). 

Pokłosiem kolejnych edycji Pór Książki były publiczne debaty i dyskusje inspirowane wydarzeniami festiwalowymi. Przy okazji Pór Prozy, „Gazeta Wyborcza” publikowała cykl tekstów krytyków biorących udział w Prognozach Prozy a „Tygodnik Powszechny” opublikował serią artykułów inspirowanych tym samym wydarzeniem. Bardzo szeroką dyskutowana była tez twórczość Mariana Pankowskiego (Programy 2 i 3 Polskiego Radia, TVP Kultura, „Gazeta Wyborcza”, „Tygodnik Powszechny”, „Lampa”, „Gazeta Krakowska”). Festiwal Kryminał był nie tylko okazją do medialnej prezentacji twórczości festiwalowych gwiazd (Akunin, Marinina, Krajewski), ale również zainicjował debatę o stanie polskiej literatury kryminalnej („gazeta Wyborcza”, „Rzeczpospolita”, „Przekrój”, „Polityka”, „Arte”).       

W dniach 9 – 19 kwietnia Instytut zorganizował Festiwal „Teraz Ukraina”. Odbył się on w pięciu polskich miastach, we współpracy z instytucjami kulturalnymi oraz wydawnictwami. W spotkaniach prowadzonych przez polskich pisarzy i znawców tematyki ukraińskiej uczestniczyło 10 prozaików i poetów z Ukrainy. Festiwal był projektem promocji książki i czytelnictwa, wykorzystującym obecne zainteresowanie Ukrainą. Jednocześnie, coraz to większa obecność współczesnej ukraińskiej prozy i poezji na polskim rynku wydawniczym wydała idealną możliwością rozbudzenia żywego zainteresowania tą twórczością i spowodowania jej czynnego udziału w życiu literackim.

W czerwcu 2005 roku Sławomir Mrożek obchodził 75-te urodziny. Z tej właśnie okazji Instytut Książki oraz Teatr Łaźnia Nowa, zorganizowali serię imprez poświęconych pisarzowi, a w tym: plenerową wystawę rysunków autora, „Piknik Mrożkowski”, serię happeningów i performance’ów na krakowskich plantach, „Nocny Piknik” w Łaźni Nowej: wernisaż portretów Słowmira Mrożka.

• akcentowanie roli polskich czasopisma literackich

W 2005 r. Instytut włączył się w organizację festiwalu Kultura Polskich Czasopism organizowanego przez Fundację Otwarty Kod Kultury. Formuła festiwalu sprowadza się do aranżowania dyskusji redaktorów czasopism wysokonakładowych i tych o mniejszym zasięgu a zajmujących się kulturą. Tematem dyskusji są przede wszystkim problemy dotyczące poszczególnych sztuk i funkcjonowania niskonakładowych pism w Polsce.

• wzbudzanie zainteresowania książką i współczesną kulturą (w tym literacką) wśród różnych środowisk

Na 15 Forum Ekonomicznym w Krynicy Instytut Książki przygotował pierwszą edycję nagrody „Nowa Kultura Nowej Europy”. Regulamin kultury zakłada przyznanie nagrody „dorocznie twórcom i promotorom kultury z państw Europy Środkowowschodniej za wybitne osiągnięcia w popularyzacji kultury regionu”. Międzynarodowe jury spośród 19 nominowanych (wśród nich: Emir Kusturica, Arvo Part, Katharina Raabe, Krzysztof Zanussi). Pierwsza nagroda została przyznana Tomasowi Venclovie.

• kreowanie niekonwencjonalnych wydarzeń literackich

Kontakt z książką – happening fotograficzny zapoczątkowany w 2005 r. podczas Międzynarodowego Dnia Książki, podczas którego czytelnicy fotografują się ze swoimi ulubionymi książkami i/lub autorami, kontynuowany podczas Poplitu 2005. Jego uwieńczeniem będzie wystawa zdjęć na Rynku w Krakowie w kwietniu 2006.

• zainicjowanie dyskusji nad działaniami podnoszącymi rynkową opłacalność wydawnictw (Ustawa Langa)

• akcje edukacyjne mające na celu wykształcenie nawyku sięgania po książkę, włączenie młodzieży uczącej się w polskie życie literackie oraz aktywne odkrywanie i kultywowanie polskiego dziedzictwa kulturowego

• aktywizację środowisk bibliotekarzy i nauczycieli

Literacki Atlas Polski to projekt adresowany do młodzieży uczącej się, ogłoszony we wrześniu 2005 realizowany wspólnie z Centrum Edukacji Obywatelskiej. Zadaniem szkół biorących udział w programie Literacki Atlas Polski jest odszukanie i opisanie informacji na temat literackiego dziedzictwa swojego regionu. Przedsięwzięcie polega na zbieraniu przez uczniów (pod opieką nauczyciela - np. bibliotekarz, polonista, historyk) świadectw literackich w swoim regionie. Uczniowie szukają informacji na temat miejsc opisanych w utworach literackich lub miejscowości, w których autor urodził się mieszkał pracował, zostawił po sobie jakiś ślad. Opracowane materiały będą systematycznie zamieszczane na internetowej mapie Polski, a potem wydane drukiem jako Literacki Atlas Polski.

• promocja czytelnictwa wśród dzieci

W 2005 roku Instytut zorganizował dwie edycje programu Pod Lokomotywą (na warszawskich i krakowskich targach książki). Pprzez spotkania z autorami, konkursy, spotkania z aktorami i tematyczne wystawy Instytut Ksiązki prezentował i popularyzował literaturę adresowaną dla dzieci i młodzieży. Stoiska Pod Lokomotywą były jedynymi stoiskami na targach adresowanymi tylko do najmłodszych czytelników, na których zapewniona była przez cały czas trwania targów profesjonalna opieka pedagogiczna.

• administrację Priorytetem 2 Programu Operacyjnego „Promocja Czytelnictwa”.