Ryszard Krynicki

#
  • © Instytut Książki

ur. w 1943 r. w Sankt Valentin (Dolna Austria), poeta, tłumacz, wydawca, jeden z najważniejszych twórców współczesnej polskiej poezji. We wczesnych latach 70. pracował w redakcji dwutygodnika "Student", pisma wokół którego w dużej mierze formowała się generacja Nowej Fali. W roku 1975 został sygnatariuszem "Memoriału 59", protestującego przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL, w wyniku czego w latach 1976-80 objęty był oficjalnym zakazem druku. Członek opozycji, związany z działalnością podziemną. W 1976 roku otrzymał Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. W 1988 założył Wydawnictwo a5, publikujące przede wszystkim współczesną polską poezję, w tym także Wisławy Szymborskiej. Autor przekładów z języka niemieckiego - m.in. Brechta, Gotfrieda Benna, Paula Celana, Reinera Kunze. Większość życia spędził w Poznaniu, obecnie mieszka w Krakowie. Poeta zaliczany do tzw. Pokolenia 68 (bądź Nowej Fali), czyli twórców debiutujących w drugiej połowie lat 60., dla których pokoleniowym przeżyciem stały się polityczne wydarzenia Marca '68 oraz Grudnia '70. Debiutował wierszami posługującymi się obfitością środków, piętrzącymi obrazy. Ukazywały one świat wrogi, postrzegany jako zagrożenie, rzeczywistość koszmaru, chaosu, pustki, nicości. Życie bohatera wierszy naznaczone było niewiedzą, poczuciem "wrzucenia" w niezrozumiałą rzeczywistość, spazmatycznymi ucieczkami. Tę opresywną wizję można było interpretować zarówno w kategoriach politycznych, jak i etycznych czy metafizycznych. Ważnym elementem poezji Krynickiego było wtedy jej skoncentrowanie na języku, obserwacja fałszerstw, jakich w jego obrębie dokonuje totalitarna ideologia. Celem - wyzwolenie się z zakłamanej nowomowy. Z czasem twórczość autora Organizmu zbiorowego zaczęła ulegać spektakularnym przemianom. Miejsce gęstych, barokowych poematów zajęły ascetyczne, kilkuwierszowe formy. Miejsce ucieczek - jak odczytuje to jeden z krytyków - zajęło uporczywe dążenie do celu, duchowe pielgrzymowanie. Poetycka działalność Krynickiego rozwijała się zgodnie z imperatywem wewnętrznego doskonalenia się, oczyszczenia z kłamstwa świata, niepodlegania - różnie rozumianej - nicości. Miniaturowe wiersze miały stać się nie tyle może zaskakującym czytelnika dziełem sztuki, co wehikułem, przestrzenią kontemplacji, współodczuwania ze światem. Jedną z charakterystycznych cech stało się zresztą dopełnianie przez artystę wcześniejszych wersji utworów, przedrukowywanie ich w kolejnych, nieraz bardzo licznych, wersjach, za czym kryje się założenie, iż wiersz nigdy nie jest czymś domkniętym, pozostawionym samemu sobie, ale raczej głosem ciągle podejmowanym na nowo, ewoluującym, etapem drogi do największej zrozumiałości, prostoty. Naczelnym gestem stało się wyciszenie, Norwidowskie przemilczenie.

Bibliografia

  • Pęd pogoni, pęd ucieczki, Warszawa, Poznań: ZSP, 1968.
  • Akt urodzenia, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1969.
  • Drugi projekt organizmu zbiorowego, "Nowy Wyraz", 1973 nr 9.
  • Organizm zbiorowy, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1975.
  • Nasze życie rośnie. Wiersze, Paryż: Instytut Literacki, Paryż ,1978.
  • Niewiele więcej. Wiersze z notatnika 78-79, Kraków: Krakowska Oficyna Studentów, 1981.
  • Jeżeli w jakimś kraju, b.m.w, 1982.
  • Ocalenie z nicości, Kraków: Świt, 1983.
  • Niepodlegli nicości (wybrane i poprawione wiersze i przekłady), Warszawa: NOWA, 1988.
  • Magnetyczny punkt. Wybrane wiersze i przekłady, Warszawa: Wydawnictwo CiS, 1996.
  • Kamień, szron, Kraków: Wydawnictwo a5, 2005.
  • Wiersze wybrane, Kraków: Wydawnictwo a5, 2009.
  • Przekreślony początek, Wrocław: Biuro Literackie, 2013.
  • Haiku. Haiku mistrzów, Kraków: Wydawnictwo a5, 2014.

Tłumaczenia: 

białoruski:

  • Dakranicca [Wiersze wybrane], tłum. Andrzej Chadanowicz, Mińsk: Afarmliennie, 2013

bułgarski:

  • Kamień, szron, tłum. Wera Dejanova, Sofia: Stigmati, 2011

czeski:

  • Magnetický bod [Magnetyczny punkt], tłum. Lenka Daňhelová, Ostrava: Protimluv, 2010

hiszpański:

  • w antologii: 101 (6 poetas polacos contemporáneos), tłum. Mauricio Barrientos, Maciej Ziętara, Santiago de Chile: RiL editores, 2008

niemiecki:

  • Um niemanden zu verletzen. Gedichte aus Notizbüchern, Neu: Isenburg: Edition Tiessen, 1991.
  • Wunde der Wahrheit. Gedichte, Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1991.
  • w antologiach: Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts, Zürich: Ammann, 1997.
  • Polnische Lyrik aus 100 Jahren, Gifkendorf: Merlin, 1997.
  • Stein aus der Neuen Welt, tłum.    Esther Kinsky, Hamburg: Rospo, 2000

słowacki:

  • Magnetický bod [Niepodlegli nicości; Magnetyczny punkt], Bratysława: Drewo a Srd, 2002.

włoski:

  • Il punto magnetico [Magnetyczny punkt], tłum. Francesca Fornari, Udine: Forum, 2011