Magdalena Tulli

#
  • fot. Krzysztof Dubiel/Instytut Książki

ur. 1955, pisarka, tłumaczka (Marcel Proust, Italo Calvino, Fleur Jaeggy). Laureatka nagród: Fundacji im. Kościelskich (1995) i Literatury na Świecie. Wielokrotnie nominowana do nagrody NIKE. Mieszka w Warszawie.

Od 1995 roku, kiedy ukazały się Sny i kamienie, mamy do czynienia z nowym zjawiskiem - antyprozą, na pewno nie prozą niefabularną, choć na różne sposoby łamiącą tradycyjne reguły fabularności. W swojej pierwszej książce Magdalena Tulli jako miejsce akcji ukazuje miasto skupiające w sobie cechy wszystkich miast, mające plan rzeczywisty i fantomatyczny, przy tym z grubsza przypominające Warszawę. Z pozoru wydaje się ono posłuszne uproszczeniom umysłu narratora, w miarę jednak rozwoju akcji coraz silniej ulega procesom odśrodkowej dezorganizacji. Prawdziwym tematem jest tu przemijanie i rozpad wszelkich ustanowionych porządków, cierpienie zrodzone z samej natury świata. Powieść W czerwieni dzieje się w stworzonym na jej potrzeby „świecie możliwym”, zasadniczo odpowiadającym strukturze „naszego” świata, lecz pozbawionym cechy stałości realiów – tła i drugie plany zachowują się jak dekoracje w teatrze, znikają raz po raz i są zastępowane innymi, ale postacie, rozgrywając swoje dramaty, przeżywając swoje cierpienia, żyjąc i umierając, nie zwracają na to uwagi. Cierpienie jest w tej historii wszechobecne, choć opowiedziane przez niewspółczującego, bezlitosnego narratora – zabieg literacki, za pośrednictwem którego apeluje się tu do współczucia bardziej uniwersalnego. Smutna powieść Tryby, przez wielu opacznie czytana jak literacki rebus albo komentarz do teorii literatury, jest w istocie przejmującą książką o braku przejrzystości świata – więc sensu; o braku miłości, sprawiedliwości, a wreszcie i prawdy o naszym życiu. Narrator usiłuje opowiedzieć banalną historię trójkąta małżeńskiego, lecz przeszkadzają mu w tym zaburzające jego konstrukcję fabularną inne, bardziej tragiczne opowieści, które cisną się niejako za jego plecami na pierwszy plan, opowiadają się niejako same, bez jego udziału. Wśród nich opowie się i ta o jego własnym losie. Autorka demonstracyjnie odmawia budowania pozorów realności świata przedstawionego, ale w tle tej odmowy opowieść nieustająco odwołuje się do historii rzeczywistych, przyczajonych za każdym zmyśleniem. To nie jest miła lektura, bo czyż miłą może być ta, która powiadamia o przypadkowości i znikomości naszego istnienia, a ostatecznie - o tym, że tkwimy w metafizycznej pustce? To najdojrzalsza powieść Magdaleny Tulli, powstająca pod presją okrutnego pytania: dlaczego się pisze. Nie ma na nie dobrej odpowiedzi, tak jak nie ma jej na pytanie: dlaczego się żyje. Żyje się, pisze się. I tyle.

Bibliografia

  • Sny i kamienie, Warszawa: Wydawnictwo Open, 1995.
  • W czerwieni, Warszawa: W.A.B., 1998.
  • Tryby, Warszawa: W.A.B., 2003.
  • Skaza, Warszawa: W.A.B., 2006
  • Włoskie szpilki, Warszawa: Nisza, 2011
  • Szum, Kraków: Znak, 2014

Tłumaczenia:

angielski:

  • Dreams and Stones [Sny i kamienie], tłum. Bill Johnston, Nowy York: Archipelago Books 2004
  • Moving parts [Tryby], tłum. Bill Johnston, Nowy York: Archipelago Books 2005
  • Flaw [Skaza], tłum. Bill Johnston, Archipelago Books 2007

chorwacki:

  • U crvenilu [W czerwieni], tłum. Adrian Cvitanović, Zagreb: Hrvatsko Filolosko Drustvo 2008

czeski:

  • Stehy [W czerwieni], Praga: One Woman Press, 2002
  • Sny a kameny [Sny i kamienie], Praga: One Woman Press, 2003
  • Soukolí [Tryby], Praha Litomyšl: Paseka, 2006

francuski:

  • Dans le rouge [W czerwieni], tłum. Laurence Dyèvre, Paris: Pauvert, 2001
  • Le Defaut [Skaza], tłum. Charles Zaremba, Editions Stock 2007

hiszpański:

  • El defecto [Skaza], tłum. Francisco Javier Villaverde, Barcelona: Rayo Verde Editorial, 2015    

kataloński:

  • El defecte [Skaza], tłum. Marta Cedro, Guillem Calaforra, Barcelona: Raig Verd Editorial, 2015

litewski:

  • Poloneze sarkana [W czerwieni], tłum. Silvija Brice, Ryga: Atena, 2004.
  • Itališkos „špilkos“,[Włoskie szpilki], tłum. Birutė Jonuškaitė, Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2014.

łotewski:

  • Polonēze sarkanā [W czerwieni], tłum. Silvija BriceAtena 2004

niemiecki:

  • Traüme und Steine [Sny i kamienie], Berlin: Oberbaum, 1998
  • In Rot [W czerwieni], Deutsche Verlags-Anstalt 2000
  • Getriebe [Tryby], tłum. Esther Kinsky, Frankfurt am Main: Schöffling & Co., 2008

rosyjski:

  • Sny i kamienie, Moskwa: NLO, 2007

słoweński:

  • V rdečem (W czerwieni), tłum. Jana Unuk, Modrjan, 2008.
  • Motnja [Skaza], tłum. Jana Unuk, Ljubljana: Cankarjeva Zalozba, 2015.

szwedzki:

  • Drömmar och stenar (Sny i kamienie), tłum. Julian Birbrajer, Stockholm/Stehag: Symposion, 2008

ukraiński:

  • Sny i kamienie, tłum.Wiktor Dmitryk, Lwów: Calvaria 2010.

węgierski:

  • Vörösben [W czerwieni], tłum. Körner Gábor, Budapest: Magveto 2004

włoski:

  • Sogni e pietre [Sny i kamienie], tłum. Raffaella Belletti, Roma: Voland, 2010