Jarosław Marek Rymkiewicz

#
  • fot. Elżbieta Lempp

ur. 1935 w Warszawie. Krytyk i historyk literatury, eseista, poeta, dramatopisarz, tłumacz (gł. poezja anglo-amerykańska: T.S.Eliot, W.H.Auden, W.Stevens – i hiszpańska: F.G.Lorca, P.Calderon). Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Łódzkim, obecnie profesor Instytutu Badań Literackich PAN w Warszawie. Współautor encyklopedii życia i twórczości Adama Mickiewicza (Mickiewicz. Encyklopedia). Mieszka w Warszawie. Laureat Nagrody NIKE 2003. Przedstawiciel i teoretyk neoklasycyzmu w literaturze polskiej, kierunku artystycznego nawiązującego do szeroko pojmowanej tradycji antycznej, znajdującej kontynuację w sztuce nowożytnej. Swój program poetycki wyłożył m.in. w zbiorze szkiców z 1967 roku pt.: Czym jest klasycyzm. U podstaw jego twórczości leży przekonanie o jedności i ciągłości sztuki i kultury (współistnienie dzieł dawnych i współczesnych): czerpie z archetypów, toposów i mitów kultury śródziemnomorskiej. Nicuje wyobraźnię romantyczną, romantyczne mity i stereotypy – wyjąwszy dwa tomy z lat osiemdziesiątych, gdzie nawiązuje bezpośrednio do tradycji romantycznej liryki patriotycznej. Zasadniczym źródłem inspiracji jest jednak dla niego barok, zwłaszcza ówczesna poezja metafizyczna i dewocyjna, kumulująca w twórczości ks. Józefa Baki. Rymkiewicza interesuje życie duchowe zwłaszcza w jego wymiarze pośmiertnym, „zaświatowym”, stąd w jego utworach częste motywy makabry i demonizmu, traktowane zresztą niezwykle trzeźwo i nie bez humoru. Śmierć, rozkład stanowi ową thema regium, królewski temat, któremu poeta poświęca niezliczone wariacje i kontrapunkty. Innym tematem wszechobecnym w tej twórczości jest muzyka, traktowana jako niedościgły wzór, najbliższy światu czystych esencji. Poeta podejmuje częstokroć dialog z tradycją filozoficzną, jego ulubionym „adwersarzem” jest Edmund Husserl. Formalny wyróżnik wierszy Rymkiewicza stanowi parzyście rymowany trzynastozgłoskowiec – wiersz ulubiony zarówno przez poetów polskiego baroku, jak i przez Adama Mickiewicza. W swojej prozie Rymkiewicz oddaje nastroje polskich intelektualistów w okresie po stanie wojennym (Rozmowy polskie), a także opisuje wyjątkowo dramatyczny epizod likwidacji warszawskiego getta w czasie II wojny św. (Umschlagplatz). Jak fascynującą powieść czyta się cykl zatytułowany Jak bajeczne żurawie...(rozpoczęty tomem Żmut), poświęcony Adamowi Mickiewiczowi oraz Wilnu i Wilnianom w XIX stuleciu. Moje dziejowe pytanie brzmi więc tak: czy historia urabia człowieka, czy to okoliczności historyczne decydują o tym, kim jest i co po sobie pozostawia ? Czy – przeciwnie – on sam, nie zważając na historię i na to, co historia z nim robi, wydobywa z siebie właśnie to, co wydobyć musi? Wysoce interesujące są również eseistyczno-narracyjne tomy, dotyczące biografii Juliusza Słowackiego i Aleksandra Fredry, zwłaszcza zaś nad wyraz specyficzna „encyklopedia”, stanowiąca wyczerpujące kompendium życia i twórczości Bolesława Leśmiana, łączące naukową wnikliwość z podejściem bardzo osobistym i niejednokrotnie budzącym spore kontrowersje.

Bibliografia

wiersze:

  • Konwencje, 1957.
  • Ulica Mandelsztama, 1983.
  • Mogiła Ordona, 1984.
  • Moje dzieło pośmiertne, Kraków: Znak, 1993.
  • Zachód słońca w Milanówku, Warszawa: Sic!, 2002.
  • Do widzenia gawrony, Warszawa: Sic!, 2006.
  • Koniec lata w zdziczałym ogrodzie, Warszawa: Sic!, 2015.

książki eseistyczne:

  • Czym jest klasycyzm, 1967.
  • Myśli różne o ogrodach, 1968.
  • Aleksander Fredro jest w złym humorze, 1977.
  • Juliusz Słowacki pyta o godzinę, Warszawa: Czytelnik, 1982.
  • Wielki Książę, Warszawa: PIW, 1983.
  • Żmut, Warszawa: NOWA, 1987.
  • Baket, Warszawa: NOWA, 1989.
  • Kilka szczegółów, Kraków: Arcana, 1994.
  • Do Snowia i dalej, Kraków: Arcana, 1996.
  • Leśmian. Encyklopedia, Warszawa: Sic!, 2001.
  • Słowacki. Encyklopedia, Warszawa: Sic!, 2004.
  • Wieszanie, Warszawa: Sic!, 2007.
  • Kinderszenen, Warszawa: Sic!, 2008.
  • Myśli różne o ogrodach, Warszawa: Sic!, 2010.
  • Samuel Zborowski, Warszawa: Sic!, 2010.
  • Wielki Książę, Warszawa: Sic!, 2011.
  • Reytan. Upadek Polski, Warszawa: Sic!, 2013.

powieści:

  • Rozmowy polskie latem 1983, 1984.
  • Ummschlagplatz, 1988.

komedie:

  • Król Mięsopust, 1970.
  • Porwanie Europy, 1971.
  • Kochankowie piekła, 1972.
  • Niebiańskie bliźnięta, 1973.
  • Dwór nad Narwią, 1979.

Tłumaczenia:

niemiecki:

  • Umschlagplatz [Umschlagplatz], Berlin: Rowohlt, 1993.
  • Polnische Gespräche im Sommer 1983 [Rozmowy polskie latem 1983], Frankfurt a.M.:Suhrkamp, 1986.

francuski:

  • La Derniere gare [Umschlagplatz], Paris: Éditions Robert Laffont, 1989.
  • Conversations au bord du lac. Un éte 1983 en Pologne [Rozmowy polskie latem 1983], Paris, 1983.