Jarosław IWASZKIEWICZ

pseudonim Eleuter (1894-1980), pisarz; 1912-18 studia na uniwersytecie i w konserwatorium w Kijowie; 1919-20 w redakcji „Zdroju”, 1920 współtwórca grupy poetyckiej Skamander; 1923-25 sekretarz M. Rataja, 1932-36 w służbie dyplomatycznej (m.in. w Kopenhadze); 1945-46 redaktor poznańskiego „Życia Literackiego, 1947-48 „Nowin Literackich”, od 1955 miesięcznika „Twórczość”; prezes Związku Zawodowego Literatów Polskich (1945-46, 1947-49) i ZLP (od 1959); od 1952 poseł na sejm; od 1972 członek Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk. Twórczość Iwaszkiewicza wyrosła w klimacie i kręgu problematyki późnego modernizmu, przechodząc w poezji od wyszukanego estetyzmu i kunsztownych stylizacji (zbiór Oktostychy 1919) przez ekspresjonistyczną poetykę dysonansu (zbiór Dionizje 1922) i postawę klasycyzującą (zbiory Powrót do Europy 1931, Inne życie 1938), wzbogaconą nutą metafizycznego niepokoju i katastroficznych przeczuć (zbiór Lato 1932 1933) oraz elementami humanistycznymi i obywatelskiej moralistyki (m.in. z zbiorze Ody olimpijskie 1948), do zgłębiania spraw ostatecznych w zbiorach wierszy o ascetycznej formie (Jutro żniwa 1963, Krągły rok 1967, Xenie i elegie 1970, Śpiewnik włoski 1974) lub bogatych środkach wyrazu (Mapa pogody 1977, Muzyka wieczorem 1980), a w prozie – do swoiście ukształtowanego realizmu, łączącego podmiotowość opisu z elementami symbolizmu i liryzmem narracji. W problematyce utworów – ewolucja od przekonania o tragicznej daremności ludzkich dążeń i uczuć, niweczonych przez upływ czasu (opowiadanie Panny z Wilka 1933, ekranizacja 1979, reż. A. Wajda), sprzeczność między zasadami moralnymi i właściwościami psychiki a koniecznościami zamierzonego czynu (powieść historyczna o Henryku Sandomierskim Czerwone tarcze 1934), irracjonalny los (opowiadanie Matka Joanna od Aniołów 1946, ekranizacja 1961, reż. J. Kawalerowicz) czy obojętność i okrucieństwo historii (opowiadanie Bitwa na równinie Sedgemoori 1946) do sceptycznej aprobaty ludzkiego losu i wiary w możliwość utrzymania ładu moralnego; wyraz tej postawy w powieści Sława i chwała (t. 1-3 1956-62), będącej próbą epickiego zobrazowania dziejów różnych środowisk społeczeństwa polskiego (zwłaszcza inteligenckich i artystycznych) w okresie 1914-45, oraz w opowiadaniach Sny. Ogrody. Sérenité (1974), Noc czerwcowa. Zarudzie. Heydenreich (1976). Ponadto w dorobku Iwaszkiewicza m.in.  dramaty (Lato w Nohant 1937, Maskarada 1939, Wesele pana Balzaka 1959), szkice i eseje biograficzne o tematyce muzycznej (Spotkania z Szymanowskim 1947, Chopin 1949), wrażenia z podróży (Książka o Sycylii 1956, Gniazdo łabędzi 1962 – o Danii), felietony literackie (Petersburg 1976, Podróże do Włoch 1977, Podróże do Polski 1977), wspomnienia, przekłady; Opowiadania (t. 1-2 1954), Dzieła (t. 1-10 1958-59); 1952, 1954, 1970 otrzymał nagrody państwowe I stopnia.