Tomasz Różycki

#
  • fot. Krzysztof Dubiel

ur. 1970 w Opolu, poeta, tłumacz (m.in Artura Rimbauda, Victora Segalena, Stéphane’a Mallarmégo), laureat licznych nagród – m.in. Fundacji im. Kościelskich w roku 2004 za poemat Dwanaście stacji, "Zeszytów Literackich" im. Josipa Brodskiego (2006), Arts & Literature Prize 3 Quarks Daily (2010), kilkakrotnie nominowany do Nagrody Nike. Jego wiersze tłumaczone były na wiele języków.
Twórczość Tomasza Różyckiego, poety z roczników siedemdziesiątych, nie jest kojarzona z młodą poezją. Jej wyraźna kontynuacyjność każe myśleć o Różyckim jako spadkobiercy gigantów modernizmu, który dzieli poetyckie doświadczenie ze swoimi poprzednikami, a nie z rówieśnikami. Poezja ta jest w sposób dosłowny i metaforyczny związana z przestrzenią. Debiutancki tom Vaterland można by nazwać poezją małych ojczyzn (na wzór prozy "małych ojczyzn"). Historyczne wydarzenia, określające świadomość mieszkańców Dolnego Śląska, wysiedlenia i przesiedlenia, migracyjne traumy rodzinne są u Różyckiego zawsze połączone z transcendentnym widzeniem świata. To sny, marzenia, halucynacje, fantazje o "drugiej stronie" rzeczywistości tworzą równie istotną tkankę wierszy, jak doświadczenie namacalnej, konkretnej geograficznej przestrzeni. Znakomity przykład połączenia tradycji literackiej, estetycznego wyrafinowania (groteska, ironia, rozbudowana sieć aluzji, cytatów, kryptocytatów) i charakterystycznej dla Różyckiego koncepcji podróży zagęszczającej czas stanowi poemat Dwanaście stacji. To odyseja podmiotu (nazwanego Wnukiem) doświadczającego ciążenia historii, pamięci, przeszłości i tęsknoty. Usiłuje on zachować (upamiętnić) obraz odchodzącej przeszłości i jednocześnie świadomy jest swojej bezsiły, których literackim wyrazem stają się żart i groteska.
Podróże są także osią konstrukcyjną innych książek Różyckiego: m.in. Kolonii oraz Księgi obrotów. Kolonie wytwarzają egzotyczną aurę dalekich, zamorskich wypraw. Poszczególne wiersze układają się w opowieść o dziecięcych marzeniach, lękach i fantazjach. Inne utwory tworzą z kolei historię wysiedleń Niemców znad Odry, które przemieniają Wschodnią Europę w czarny ląd z krążącymi po nim duchami zabitych. Księga obrotów opisuje amerykańską podróż bohatera. Różycki ponownie podejmuje tu temat znany z wcześniejszej książki Świat i Antyświat: podmiot tych wierszy coraz mocniej odczuwa nierealność rzeczywistości, ulatnianie się materii, obserwuje własną dematerializację.
O rozpoznawalności utworów Różyckiego decyduje nie tylko atmosfera świata podzielonego na zjawiskowy i materialny. Podmiot tych wierszy oznaczony jest także w dosyć charakterystyczny sposób. Oznaczenie to wiąże się z emocjami: w wierszach dominuje melancholia, nostalgia, liryczne wyczekiwania na przemienienie świata. Podmiot pragnie wrócić do miejsc, w których mógłby doznawać ekstazy, pełni. Poszukuje on także innego języka niż jest mu dostępny: takiego, w którym mógłby wypowiedzieć prawdę i który oferowałby możliwość bezpośredniego doświadczenia świata.

Bibliografia

  • Vaterland, Łódź: Stowarzyszenie Literackie im. K. K. Baczyńskiego, 1997
  • Anima, Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa,1999
  • Chata umaita, Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 2001
  • Świat i Antyświat, Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 2003
  • Dwanaście stacji, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2004
  • Wiersze, Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 2004
  • Kolonie, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2006
  • Księga obrotów, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2010
  • Bestiarium, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2012
  • Tomi. Notatki z miejsca postoju, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich, 2013

Tłumaczenia:

angielski:

  • The Forgotten Keys: Selected Poetry of Tomasz Rozycki, tłum. Mira Rosenthal, Brookline, MA: Zephyr Press, 2007.
  • Colonies (Kolonie), tłum. Mira Rosenthal, Brookline, MA: Zephyr Press, 2013.
  • Twelve Stations (Dwanaście stacji), tłum. Bill Johnston, Brookline, MA: Zephyr Press, 2013.

francuski:

  • Les Colonies [Kolonie], tłum. Jacques Burko, Paryż: L'improviste, 2006

serbski:

  • Anima, a postoji [Wiersze wybrane], tłum. Biserka Rajcic, Belgrad: KOW, 2013

włoski:

  • Antimondo, tłum. Leonardo Masi, Alessandro Ajres, Florencja: Edizioni dela Meridiana, 2009