Lidia Amejko

#
  • fot. Danae Ribbitsch

ur. 1955 r., dramatopisarka, prozaiczka, autorka słuchowisk; jedna z najbardziej cenionych dramatopisarek współczesnych, autorka m.in. sztuk Farrago i Przemiana 1999. Sztuki Amejko tłumaczono na wiele języków i wystawiano w licznych teatrach w Polsce i za granicą (m.in. w Anglii, Austrii, Czechach, Chorwacji); jako prozaiczka debiutowała książką Głośne historie (2003); opublikowała jeszcze powieść Żywoty świętych osiedlowych (2007); dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej "Nike".

Lidia Amejko jest właściwie dopiero u początku swojej prozatorskiej drogi, a już dała się poznać jako autorka wyrazista i ciekawa zarazem. W obu książkach posługuje się rozpoznawalnym, wyrafinowanym stylem, w którym język potoczny, momentami bardzo dosadny, miesza się z pełną wyrafinowania i wyobraźni metaforyką, sacrum - z profanum, realne - z wyobrażonym. Amejko nie tworzy jednak jedynie szeleszczących papierem "tekstowych światów", nie bawi się snuciem fikcyjnych opowiastek. W tekstach pyta o rzeczy fundamentalne: sens, prawdę, Boga czy doświadczenie śmierci.
Bohaterowie Głośnych historii żyją gdzieś na granicy różnych czasów i rozmaitych ontologicznie przestrzeni. Na pozór wydają się postaciami zwykłymi, by nie rzec - banalnymi, a odczucie to wzmacnia jeszcze typ narracji, zbliżający się do ustnej gawędy. Jednak problemy, z którymi się zmagają wcale nie są banalne; próbują oni zapanować nad chaosem egzystencji, znaleźć w niej stałe punkty zaczepienia.
W Żywotach świętych osiedlowych pisarka odwołała się do starego wzorca literackiego, czyli prozy hagiograficznej (Amejko chętnie posługuje się stylizacjami czy pastiszami, rozmaitymi strategiami intertekstualnymi; dla przykładu - przed wielu laty autorka ogłosiła w miesięczniku “Odra” swoje opowiadanie jako nieznany tekst Borgesa). Autorka umieszcza akcję powieści w scenerii współczesnego blokowiska, które jednak jest bardzo niezwyczajne. Albo inaczej - niezwyczajni są jego mieszkańcy i to, co im się przydarza. Wystarczy wskazać kilku bohaterów: Józef Drukarz - “dziurawiciel sensu”, Chajdeger - “Dobrodziej Słów Bezdomnych”, Kunerta - “Grabarka Marzeń”. Zupełnie normalne dla nich jest, że obok nich żyją prawdziwi święci, a Bóg wysyła do nich dyscyplinujące smsy. To powieść, w której - podobnie jak w poprzedniej książce - Amejko próbuje odpowiadać na fundamentalne dla współczesnego człowieka pytania, snując swój powieściowy dyskurs gdzieś na styku socjologii, psychologii, religii i nie poddanej żadnym ograniczeniom literatury.
Wydawać by się mogło, że Amejko posługuje się swoistą odmianą surrealizmu czy też realizmu magicznego. Jednak autorka Żywotów świętych osiedlowych uprawia po prostu “amejkizm” w czystej postaci. Inaczej tego określić nie sposób.

Bibliografia

  • Głośne historie, Warszawa: Oficyna 21, 2003.
  • Żywoty świętych osiedlowych, Warszawa: W.A.B., 2007.

Tłumaczenia:

bułgarski:

  • Teatr x 3 [Dwadrzewko; Farrago; Nondum], tłum. Sylwia Borisowa, Sofia: Panorama Plûs, 2007

francuski:

  • La Vie des saints de la cité [Żywoty świętych osiedlowych], tłum. Lydia Waleryszak, Paris: Actes Sud, 2009

niemiecki:

  • Die Vorstadtheiligen [Żywoty świętych osiedlowych], tłum. Bernhard Hartmann, Kolonia: Dumont Buchverlag 2011