Michał Głowiński

#
  • fot. Ela Lempp

(ur. 1934) teoretyk i historyk literatury, krytyk literacki, eseista, prozaik, jeden z najbardziej cenionych polskich literaturoznawców. Ma na swoim koncie wiele prac naukowych, które inspirowały całe pokolenia polonistów. Zainteresowania badawcze Głowińskiego są bardzo rozległe – zajmował się on między innymi badaniami historii i teorii form narracyjnych (Powieść młodopolska), pisał o języku poetyckim (Zaświat przedstawiony. Szkice o poezji Bolesława Leśmiana) czy komunikacji literackiej (Style odbioru). Ważne miejsce w dorobku Głowińskiego zajmują analizy językowych mechanizmów propagandy PRL-owskiej (np. Nowomowa po polsku). Od końca lat 90. skupił się przede wszystkim na pisaniu prozy wspomnieniowej, która mieści się w nurcie literatury przedstawiającej historie polskich Żydów (np. Czarne sezony, Magdalenka z razowego chleba, Historia jednej topoli).
Proza Głowińskiego jest przejmującym świadectwem czasów, w których szalała „historia spuszczona z łańcucha”. Teksty autora Kładki nad czasem. Obrazków z Miasteczka są z jednej strony jawnie autobiograficzne, z drugiej jednak przebija przez nie wzorzec losu wspólny dla całej formacji pokoleniowej. Pisarz zaczął od zdania relacji z „czarnych sezonów”, czyli z lat okupacji, którą cudem przeżył jako dziecko, dzięki pomocy wielu ludzi, między innymi zakonnic. W kolejnych książkach pisał o dorastaniu, na którym cieniem kładł się kolejny totalitaryzm – stalinowski.
Myliłby się jednak ten, kto twierdził, że żywiołem tej prozy są jedynie historia i polityka. Głowińskiego zajmują głównie doświadczenia prywatne, nawet – intymne; wspomina lata dzieciństwa i młodości, portretuje bliskich mu ludzi i miejsca, daje przypisy do sagi rodzinnej, która nie miała szansy powstać. Dlaczego? Bo – jak zauważa pisarz w Historii jednej topoli – „Nie można pisać sagi rodzinnej, która byłaby opowieścią o zniknięciu pewnego świata, o jego fizycznym końcu”. A jednocześnie próbuje ocalić w opowieści Miasteczko, miejsce znajdujące się w centrum prywatnego uniwersum, snując przy okazji rozważania na temat mechanizmów działania pamięci i sposobów jej literackiej reprezentacji.

Bibliografia


(jedynie proza wspomnieniowa)

  • Czarne sezony, Warszawa: OPEN, 1998.
  • Magdalenka z razowego chleba, Kraków: Wydawnictwo literackie, 2001.
  • Historia jednej topoli, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.
  • Skrzydła i pięta, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2004.
  • Kładka nad czasem. Obrazki z Miasteczka, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
  • Monolog wewnętrzny Telimeny i inne szkice, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2007.
  • Fabuły przerwane. Małe szkice 1998-2007, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008.
  • Kręgi obcości. Opowieść autobiograficzna, Kraków: WL, 2010.
  • Carska filiżanka, Warszawa: Wielka Litera, 2016.

Tłumaczenia: 

angielski:

  • The black seasons [Czarne sezony], Evanston: Northwestern Univ. Press, 2005.

czeski:

  • Černé sezony [Czarne sezony], Olomouc: Nakl. Olomouc, 2002.

niemiecki:

  • Eine Madeleine aus Schwarzbrot [Magdalenka z razowego chleba], Frankfurt am Main: Jüdischer Verl. im Suhrkamp-Verl., 2003.

szwedzki:

  • En svart tid [Czarne sezony], Stockholm: J och Z Publ., 2001.