Antonina Żabińska

Ludzie i zwierzęta

27.07.2010

"Ludzie i zwierzęta" to opowieść o miejscu, w którym zwierzęta nosiły ludzkie imiona, a ludziom dla kamuflażu nadawano zwierzęce przydomki. Tym miejscem podczas II wojny Światowej i niemieckiej okupacji było warszawskie ZOO. Jego twórcy, dyrektor Jan Żabiński i jego żona Antonina Żabińska z Erdmanów uratowali około 300 wyprowadzonych z warszawskiego getta Żydów. Zanim nie znaleziono dla nich lepszego schronienia, ukrywali ich w klatkach po zwierzętach, podziemnych tunelach i kryjówkach, wreszcie i we własnej willi, stojącej na terenie ogrodu zoologicznego zniszczonego po niemieckich bombardowaniach we wrześniu 1939, a po rekwizycjach ocalałych zwierząt, zamienionego na tuczarnię świń, fermę lisów i ogródki działkowe. Żabińscy zostali w roku 1965 odznaczeni przez Yad Vashem medalem „Sprawiedliwy Pośród Narodów Świata”. Ten okupacyjny epizod sportretowała Diane Ackermann w książce "Zookeeper's Wife", która dotarła do 13 pozycji na liście bestsellerów "The New York Times". Wspomnienia (opublikowane przez Żabińską w roku 1968) obejmują okres 1939-1949, opowiadają o zniszczeniu i próbach ratowania ZOO, wreszcie o jego powojennej odbudowie. Przynoszą arcyciekawy obraz okupacyjnej codzienności dwojga ludzi, którzy nieraz ocierali się o śmierć i zawsze nosili przy sobie fiolki z cyjankiem. Wspomniane zasługi Żabińskich, rodziców dwójki dzieci, stanowią tylko fragment ich konspiracyjnej działalności. Ich dom był miejscem podziemnych kontaktów i służył także za kryjówkę broni i ludzi z ruchu oporu. Jan Żabiński jako żołnierz Armii Krajowej walczył również w Powstaniu Warszawskim 1944 roku, został ranny i dostał się do niemieckiej niewoli. Antonina została z dziećmi na prawym brzegu Wisły – zwłaszcza te ostatnie miesiące wojny obfitują w szereg dramatycznych epizodów: esesmani inscenizują na oczach matki zabójstwo synka. To jednak tylko żart, ofiarą padł ulubiony kogut małego Rysia... Wspomnienia Żabińskiej, równie znakomitego jak jej mąż biologa, prekursorki psychologii zwierzęcej, oprócz historii o ludziach zawierają wiele opowieści o zwierzętach- ulubieńcach domowników tej "arki Noego", jak nazwała dom Żabińskich ukrywająca się u nich Rachela Auerbach. Antonina Żabińska jest także autorką kilku książek dla dzieci, której bohaterami są jej podopieczni.

Marek Zaleski

Antonina Żabińska  (1908-1971) autorka książek o zwierzętach, żona dyrektora warszawskiego Zoo w latach 1929-1950. W 1965 r. oboje otrzymali tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.